Dieta w chorobach tarczycy

5 grudnia 2016, ZDROWIE & ODŻYWIANIE Katarzyna Barczak
Dieta w chorobach tarczycy

Tarczyca to z pozoru niepozorny narząd - ma stosunkowo niewielkie rozmiary i nigdy nie boli. Może to sprawiać mylne wrażenie, że organ ten nie należy do tych, od których zależy prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Tymczasem w rzeczywistości sytuacja wygląda zupełnie inaczej – tarczyca, produkując hormony regulujące pracę całego ludzkiego ciała, pełni bezsprzecznie niezwykle istotną funkcję. Wszelkie nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu odbijają się szerokim echem na całym organizmie. Wiedzą o tym w szczególności osoby, które borykają się z różnego rodzaju chorobami tego gruczołu. Do podstawowych zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy należą nadczynność oraz niedoczynność tarczycy, oraz schorzenia bezpośrednio wynikające z tychże zaburzeń, takiej jak Hashimoto oraz choroba Gravesa-Basedova. Niestety ciągle niewielu chorych zdaje sobie sprawę, jak istotną rolę w procesie leczenia dolegliwości ze strony tarczycy odgrywa właściwa dieta. Istnieją bowiem pewne grupy produktów spożywczych, które wywierają bardzo duży wpływ na funkcjonowanie tego gruczołu, zarówno pozytywny, jak i negatywny. W zależności od rodzaju występującego zaburzenia pracy tarczycy należy wystrzegać się pewnych pokarmów mogących spotęgować nieprzyjemne objawy, a jednocześnie włączyć do codziennej diety produkty, które usprawniają prawidłową pracę gruczołu tarczycowego.



2

 

Niedoczynność tarczycy

Zaburzenie to bezpośrednio powiązane jest z niedoborem hormonów produkowanych przez tarczycę – trójjodotyroniny oraz tyroksyny. W efekcie dochodzi do znacznego spowolnienia procesów metabolicznych organizmu, co w większości przypadków prowadzi do znacznego przybierania na wadze, nawet podczas stosowania niskokalorycznej diety. Pierwiastkiem, który jest absolutnie niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tego gruczołu, jest jod. Jest on wychwytywany oraz magazynowany przez komórki tarczycy, aby następnie wraz z aminokwasami białkowymi stać się głównym budulcem produkowanych przez tarczycę hormonów. Dlatego w leczeniu niedoczynności tarczycy niezwykle istotnym elementem terapii jest dostarczanie do organizmu odpowiednich ilości jodu wraz z pożywieniem. Zdecydowanie najlepszym źródłem jodu są morskie ryby, w szczególności: dorsz, płastuga, łosoś, mintaj oraz makrela. Ponadto bardzo bogate w jod są owoce morza, takie jak małże czy też ostrygi. Jod może także występować w innych produktach spożywczych – owocach, warzywach, nabiale oraz zbożach, niestety wówczas jego stężenie zależne jest od miejsca uprawy bądź hodowli. Pokarmy, które wytwarzane były na terenach nadmorskich, będą odznaczały się stosunkowo wysoką zawartością doskonale przyswajalnego jodu. Wraz ze zwiększoną odległością od morza, ilość tego pierwiastka będzie proporcjonalnie maleć. Jest to jedna z przyczyn, dla których na południu Polski znacznie częściej występują niedobory jodu w organizmie u sporej części populacji. Te spore dysproporcje w podaży jodu w zależności od obszaru kraju były główną przyczyną wprowadzenia w 1997r. obowiązku jodowania soli kuchennej, która jest obligatoryjnie wzbogacana w trakcie procesu produkcyjnego jodkami bądź jodanami. Odpowiednio zbilansowana dieta, w której stosuje się rozsądne ilości soli jodowanej, dostarczy wystarczających ilości jodu dla osób zdrowych. Niestety, w przypadku niedoczynności tarczycy samo jodowanie soli kuchennej nie wystarcza i niekiedy trzeba wprowadzić suplementację przy pomocy preparatów zawierających jod w postaci syntetycznej. Źródłem jodu mogą być również niektóre wody mineralne – czytajmy zatem etykiety na ich opakowaniach przed zakupem i wybierzmy tę wodę, która zawiera wysokie stężenie tego pierwiastka.

W jadłospisie osób cierpiących na niedoczynność tarczycy nie może zabraknąć również pokarmów bogatych w takie pierwiastki jak: żelazo, selen oraz cynk. Odpowiadają one za prawidłową syntezę hormonów tarczycy oraz wchodzą w skład białek receptorowych tychże hormonów. Wśród pokarmów bogatych w żelazo wymienić należy podroby mięsne, kurze jajka, ryby oraz niektóre warzywa – szpinak, boćwinę, buraki, koper oraz pietruszkę – a także owoce – porzeczki, maliny oraz awokado. Ponadto bogatym źródłem żelaza są pestki dyni, nasiona lnu oraz bakalie. Z kolei selen znajdziemy przede wszystkim w orzechach brazylijskich, a oprócz tego w produktach pełnoziarnistych, nasionach słonecznika, rybach – w szczególności tuńczyku - oraz drobiu. Mięso oraz jajka to także doskonałe źródło wysoce przyswajalnego cynku. Ponadto do pokarmów zawierających wysokie stężenia tego pierwiastki zaliczamy także kiełki i otręby pszenne, ciecierzycę, pestki dyni oraz słonecznika, a także ostrygi.

Istnieją jednocześnie pewna grupa pokarmów, których powinniśmy zdecydowanie unikać w przypadku niedoczynności tarczycy. Mowa tutaj o warzywach z rodziny kapustnych, do której należą: kapusta, kalafior, brokuły, brukselka, kalarepa, rzodkiewka, rzepa oraz jarmuż. Rośliny te zawierają bowiem w swoim składzie chemicznym substancje wolotwórcze, zwane inaczej goitrogenami. Hamują one prawidłowe wchłanianie jodu do krwiobiegu, co przyczynia się w znacznym stopniu do zaburzeń w wytwarzaniu hormonów tarczycy oraz powoduje przerost gruczołu tarczycowego. Negatywne oddziaływanie warzyw kapustnych można nieco ograniczyć, poddając je przed spożyciem obróbce cieplnej. Gotowanie zmniejsza bowiem zawartość goitrogenów w pożywieniu o około 30%.

W przebiegu niedoczynności tarczycy, zwłaszcza przy jednoczesnym występowaniu choroby Hashimoto, bardzo powszechną przypadłością są zaparcia oraz szeroko rozumiany dyskomfort trawienny, dlatego równie istotne jest dostarczanie organizmowi dużych ilości błonnika pokarmowego. Jego bogatym źródłem są warzywa i owoce, a ponadto produkty pełnoziarniste.

 

Nadczynność tarczycy

Zbyt duża produkcja hormonów tarczycy prowadzi bezpośrednio do powstawania nadczynności tego gruczołu. Do głównych objawów towarzyszących temu zaburzeniu należą nagłe chudnięcie mimo dostarczania organizmowi odpowiednich ilości kalorii, będące wynikiem przyspieszonego metabolizmu, kołatanie serca, duszności, częste skurcze mięśni oraz drżenie rąk, wytrzeszcz oczu, ogólne zmęczenie i osłabienie organizmu, bezsenność, a u kobiet także nieregularne miesiączki. Wzmożona przemiana materii jest przyczyną zwiększonego zapotrzebowania organizmu na wszelkie substancje odżywcze niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Dlatego jadłospis w przypadku występowania nadczynności tarczycy musi być urozmaicony oraz zaplanowany tak, aby dostarczać wszystkich niezbędnych witamin oraz minerałów. Aby zaspokoić zwiększone zapotrzebowanie na witaminę A, należy spożywać duże ilości marchwi, papryki, pomidorów oraz brzoskwiń. Zadbajmy ponadto o dostarczanie organizmowi odpowiednich ilości witaminy C, której bogatymi źródłami są owoce cytrusowe, czarne porzeczki, natka pietruszki, czerwona papryka oraz produkty kiszone. Pełnoziarniste produkty zbożowe, ryby, jajka i orzechy dostarczają z kolei odpowiednich porcji witaminy B1. Wystrzegajmy się jednak analogicznie jak w diecie przy niedoczynności tarczycy, produktów z rodziny kapustnych, gdyż prowadzą one do powiększania się tzw. wola, którego powstawanie spowodowane jest rozrostem oraz obrzękiem gruczołu tarczycowego.

Aby nie pogłębiać towarzyszącemu często nadczynności tarczycy problemu z nadciśnieniem, należy bezwzględnie ograniczyć spożywanie soli oraz napojów zawierających kofeinę – kawy, herbaty oraz wszelkich napojów energetycznych. Wyeliminowanie z jadłospisu kawy z pewnością przyniesie ulgę w uporczywych skurczach mięśni. Aby skutecznie zminimalizować tę przypadłość, warto polubić i regularnie spożywać produkty spożywcze takie jak pomidory, ziemniaki, banany, awokado, rodzynki, suszone figi oraz morele, a także kasza gryczana. Wszystkie te pokarmy zawierają duże ilości potasu – pierwiastka odpowiadającego za prawidłową kurczliwość mięśni oraz zapobiegającego powstawaniu nieprzyjemnych skurczów. Chorzy na nadczynność tarczycy zdecydowanie powinni unikać alkoholu.

 

Warto podkreślić, iż prawidłowa dieta może być niezwykle pomocna w procesie leczenia schorzeń tarczycy. Ponadto z pewnością zbilansowany jadłospis pełen warzyw i owoców przyniesie również wiele dodatkowych korzyści zdrowotnych jak choćby wzmocnienie odporności czy też poprawa koncentracji. Przyjrzyjmy się zatem naszym nawykom żywieniowym i zmodyfikujmy je, a nasze problemy z tarczycą w krótkim czasie staną się zdecydowanie mniej uciążliwe.