Problemy z zajściem w ciążę - możliwe przyczyny

5 maja 2016, PSYCHOLOGIA & STYL ŻYCIA AK
Problemy z zajściem w ciążę - możliwe przyczyny

Brak ciąży po roku regularnego współżycia płciowego, z przeciętną częstością 3-4 stosunki w tygodniu, bez stosowania żadnych metod antykoncepcji nazywany jest niepłodnością. Dotyczy 10-15% par w wieku rozrodczym. Szacuje się, że w Polsce problemem niepłodności dotkniętych może być ponad milion par. Rozróżnia się dwa rodzaje niepłodności: niemożność zajścia w ciążę oraz niemożność donoszenia ciąży.



2

Przyczyn niepłodności należy szukać zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Przyjmuje się, że w 35% przypadków za niepłodność odpowiada kobieta, w 35% nieprawidłowości leżą po stronie mężczyzny, u 10% par patologie występują u obojga partnerów, z kolei w 20% mamy do czynienia z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie.

Najczęstsze przyczyny niepłodności obejmują: zaburzenia funkcji jajnika, patologie w obrębie jajowodów, macicy, szyjki macicy, a także nieprawidłowości dotyczące liczby, morfologii i ruchomości plemników.

 

Zaburzenia funkcji jajnika

Częstą przyczyną niepłodności u kobiet są zaburzenia owulacji. Mogą być one spowodowane różnymi czynnikami. Jednym z nich są zaburzenia hormonalne, które obejmują nieprawidłowe dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, zaburzenia funkcji podwzgórza oraz przysadki.

Pęcherzyki jajnikowe to struktury znajdujące się w warstwie korowej jajnika. Każdy z pęcherzyków składa się z niedojrzałej komórki jajowej, otoczonej komórkami ziarnistymi i płynem pęcherzykowym. Pęcherzyk jest miejscem, w którym komórka jajowa dojrzewa, by następnie w procesie owulacji zostać uwolniona do jajowodu. Proces owulacji zachodzi cyklicznie, przeciętnie co 28 dni. W przypadku zaburzenia dojrzewania pęcherzyków jajnikowych, nie zachodzi owulacja i nie może dojść do zapłodnienia. Przykładem jest zespół policystycznych jajników, którego objawy to: brak miesiączki, hirsutyzm, brak owulacji, bezpłodność. Zespół ten charakteryzuje się zmniejszoną produkcją hormonu folikulotropowego (FSH), odpowiedzialnego za dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych oraz zwiększonym poziomem testosteronu.

Podwzgórze jest to część mózgu odpowiedzialna za wysyłanie sygnałów do przysadki mózgowej, która następnie wysyła bodźce hormonalne do jajników, stymulując tym proces dojrzewania pęcherzyków jajnikowych. W przypadku procesów chorobowych zlokalizowanych w podwzgórzu lub przysadce, dojrzewanie pęcherzyków jest zaburzone, co może skutkować brakiem owulacji i bezpłodnością.

Leczenie zaburzeń funkcji jajnika związanych ze zmianami w układzie hormonalnym, polega na podawaniu leków stymulujących owulację.

Poza czynnikami hormonalnymi, do zaburzeń owulacji może prowadzić także fizyczne uszkodzenie jajników, np. podczas zabiegów chirurgicznych. Liczne operacje, wykonywane np. z powodu nawracających torbieli jajnika, mogą spowodować uszkodzenie torebki jajnika. Powstałe w obrębie uszkodzeń blizny i zrosty mogą zaburzać proces dojrzewania pęcherzyków jajnikowych i uniemożliwiać owulację. W podobny sposób zaburzać funkcjonowanie jajnika mogą także procesy zapalne.

 

Czynnik jajowodowy

Jajowody są miejscem, w którym dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej. Procesy zapalne przydatków oraz zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej mogą skutkować powstawaniem tkanki bliznowatej, zwanej zrostami. Zrosty mogą zniekształcać lub nawet zamykać światło jajowodów, odcinając plemnikom drogę do komórki jajowej i tym samym uniemożliwiając zapłodnienie.

Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu zrostów, bądź zastosowaniu technik rozrodu wspomaganego.

 

Czynnik maciczny

Zapłodniona komórka jajowa przemieszcza się z jajowodu do jamy macicy, gdzie ulega implantacji (zagnieżdżeniu) w błonie śluzowej trzonu macicy. Nieprawidłowości, takie jak: niedorozwój macicy, macica dwurożna, przegrody wewnątrzmaciczne, zrosty, polipy, czy mięśniaki, mogą uniemożliwiać proces implantacji lub wywoływać wczesne poronienia.

W leczeniu wykonuje się zabiegi chirurgiczne lub endoskopowe.

 

Czynnik szyjkowy

Odpowiednia ilość i konsystencja śluzu szyjkowego warunkuje prawidłowe poruszanie się plemników w obrębie kobiecych dróg rodnych. Procesy zapalne pochwy, zaburzenia czynności hormonalnej jajnika, czy czynniki immunologiczne, zmieniają parametry śluzu, zaburzając tym samym ruch plemników.

W leczeniu stosuje się leki przeciwzapalne, sterydy, estrogeny, inseminacje domaciczne oraz – w przypadku nieskuteczności wymienionych metod – zapłodnienie metodą in vitro.

 

Endometrioza

Pojęcie endometrioza oznacza występowanie komórek błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Komórki te zlokalizowane są najczęściej w obrębie jajników, jajowodów, pęcherza moczowego, jelit, czy ściany macicy. Znacznie rzadziej zajęta może być szyjka macicy lub sklepienie pochwy. Znane są także przypadki występowania endometrium w płucach, a nawet w oku. Nieprawidłowo zlokalizowane endometrium reaguje na zmiany hormonalne, występujące w cyklu miesiączkowym i ulega okresowemu złuszczaniu, powodując krwawienia. Wywołuje to reakcję zapalną, w wyniku której powstają blizny i zrosty. Zmiany te są przyczyną dolegliwości bólowych oraz utrudniają zajście w ciążę.

U kobiet chorujących na endometriozę stosuje się leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne. Farmakoterapia polega na podawaniu leków hormonalnych oraz przeciwbólowych. Leczenie operacyjne pozwala usunąć ogniska zajęte procesem chorobowym.

 

Czynnik męski

Bywa, że za problemy z zajściem w ciążę odpowiada mężczyzna. Za produkcję plemników (spermatogenezę) odpowiadają położone w mosznie jądra. By proces spermatogenezy przebiegł prawidłowo, temperatura jąder musi być o 1-2 stopnie niższa, niż prawidłowa temperatura ciała. Wynika z tego, że wszelkie czynniki podwyższające temperaturę jąder negatywnie wpływają na jakość nasienia, a co za tym idzie, na płodność mężczyzny. Siedzący tryb życia, praca w podwyższonej temperaturze, noszenie obcisłej bielizny, czy częste wizyty w saunie – to wszystko zaburza prawidłowe funkcjonowanie nabłonka plemnikotwórczego.

Nie tylko temperatura może zaburzać proces produkcji plemników. Do innych, ważnych czynników mających wpływ na jakość nasienia należą: promieniowanie jonizujące, czynniki chemiczne (np. ropa naftowa, lakiery, gazy spawalnicze) oraz leki (niektóre antybiotyki, chemioterapeutyki, sterydy).

By potwierdzić lub wykluczyć rolę czynnika męskiego w niepłodności, należy wykonać badanie nasienia. Przed oddaniem nasienia zaleca się 2-3 dniową abstynencję seksualną. Objętość oddanego nasienia powinna być większa niż 2 ml. W badaniu ocenia się ilość plemników, ich morfologię oraz ruchliwość.

Stwierdzenie nieprawidłowości w jakości nasienia nie przekreśla szans pary na posiadanie potomstwa. Z pomocą przychodzą techniki rozrodu wspomaganego w postaci zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) w połączeniu z techniką docytoplazmatycznego wstrzykiwania plemników.

 

Niepłodność idiopatyczna

U około 20% par nie udaje się ustalić uchwytnej przyczyny niepłodności. Gdy – pomimo występowania regularnych miesiączek, prawidłowych owulacji oraz braku odchyleń w obrębie jajników, jajowodów i macicy – kobiecie nie udaje się zajść w ciążę, diagnozuje się wówczas niepłodność o niezidentyfikowanej przyczynie.

W tym przypadku, jeżeli problemy z zajściem w ciążę trwają dłużej, niż 2 lata – zaleca się wówczas skorzystanie z technik rozrodu wspomaganego.

 

Problemy z donoszeniem ciąży

Niepłodność to nie tylko problem z zajściem w ciążę, lecz także niemożność donoszenia ciąży, oznaczająca wydalenie jaja płodowego z macicy przed 22 tygodniem ciąży. Za wczesne poronienia odpowiadają najczęściej defekty genetyczne jaja płodowego, zaburzenia hormonalne u ciężarnej oraz nieprawidłowości anatomiczne, przede wszystkim w obrębie macicy. Inne czynniki mogące odpowiadać za wczesne utraty ciąż to: choroby tarczycy, zakażenia, toksyczne środowisko, obecność przeciwciał antyfosfolipidowych, zaburzenia metaboliczne i wiek kobiety. Ważne jest ustalenie przyczyny poronień. W części przypadków, zastosowanie odpowiedniego leczenia jest w stanie zupełnie wyeliminować problem niepłodności.