Cukrzyca ciążowa - przyczyny, objawy, leczenie

Małgorzata Karpińska / 2 kwietnia 2020

Cukrzyca ciążowa to poważna przypadłość zagrażająca zdrowiu przyszłej mamy i dziecka. Występuje ona u 2 do 4% ciężarnych. Zazwyczaj rozwija się w drugim trymestrze ciąży, a jej objawy ustępują po porodzie.

Cukrzyca ciążowa - przyczyny, objawy, leczenie

Czym jest cukrzyca ciążowa?

O cukrzycy ciążowej mówi się w sytuacji wystąpienia nietolerancji węglowodanów w ciąży u kobiet, które wcześniej miały prawidłowy poziom cukru we krwi. Przypadłość ta wywołana jest zaburzeniami gospodarki hormonalnej. Cukrzyca ciążowa może wystąpić u każdej kobiety, jednak czynnikiem sprzyjającym jest nadwaga lub uwarunkowania genetyczne (występowanie cukrzycy typu B w rodzinie). Ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej wzrasta również z wiekiem i przy każdej kolejnej ciąży. Brak odpowiedniej diagnozy lub nieprawidłowe leczenie może wywołać poród przedwczesny, niedojrzałość metaboliczną wielu narządów płodu, a także przerost mięśnia sercowego, który skutkuje upośledzeniem jego funkcjonowania po urodzeniu dziecka. Kobiety ciężarne cierpiące na cukrzycę są narażone na zgon wewnątrzmaciczny. Do powikłań tej przypadłości można zaliczyć, również makrosomię, czyli nadmierną wielkość lub masę płodu. W takich przypadkach dziecko waży więcej niż 4,2 kg. Taka sytuacja skutkuje możliwością przedłużenia porodu oraz wystąpieniem urazów okołoporodowych u mamy i dziecka. Brak leczenia cukrzycy może skutkować wystąpieniem zaburzeń oddychania u noworodków (jest to wynikiem niedojrzałości płuc) oraz ostrzejszą postacią żółtaczki noworodkowej. 

Jak rozpoznać cukrzycę ciążową?

Można uniknąć poważnych powikłań, jeśli cukrzyca zostanie wcześnie wykryta i odpowiednio leczona. Sygnałem niepokojącym, który może skłonić do wykonania niezbędnych badań, są zawroty głowy, wzmożone pragnienie i omdlenia. U większości kobiet cukrzyca ciążowa nie wywołuje żadnych objawów i rozwija się w ukryciu, co skutkuje poważnymi powikłaniami zdrowotnymi. W związku z tym wprowadzono testy na poziom cukru, które wykonuje się u kobiet w ciąży aż kilkukrotnie. Pierwsze badanie wykonywane jest około 10 tygodniu ciąży. Polega ono na zwykłym pobraniu krwi na czczo i oznaczeniu poziomu glukozy, co pozwala określić, czy przyszła mama nie choruje na cukrzycę. Pomiędzy 24 a 26 tygodniem ciąży wykonuje się powtórne badanie, czyli test obciążenia glukozą. Polega on na pobraniu krwi na czczo, po czym kobieta wypija szklankę wody, w której rozpuszczono 50 g glukozy. Tak przygotowany napój jest bardzo słodki.  Następnie po godzinie, czasami także po dwóch ponownie pobierana jest krew. Jeżeli wynik badania wykazuje poziom cukru na poziomie 140 mg % oznacza to, że nie ma powodów do niepokoju. Natomiast jeżeli wynik jest wyższy, ale nie przekracza 180 mg % to przyszła mama może być skierowana na test diagnostyczny. Przebiega on tak samo, jak ww. testy, jednak konieczne jest wypicie 75 g glukozy. Krew w takim przypadku pobierana jest po dwóch godzinach, od momentu wypicia roztworu. W tym czasie nie można spożywać żadnych posiłków, gdyż mogą one zaburzyć wynik. Jeżeli wynik testu przekroczy 95 mg %, a po dwóch godzinach będzie wyższy niż 140 mg %, konieczna będzie konsultacja w poradni diabetologicznej lub w specjalistycznych ośrodkach położniczych,  specjalizujących się w cukrzycy ciążowej. Niższy wynik świadczy o tym,  że kobieta nie cierpi na cukrzycę ciążową.

Leczenie cukrzycy ciążowej

W celu zaplanowania odpowiedniego leczenia konieczna jest wizyta u diabetologa, który rozpisuję dietę na podstawie zaawansowania ciąży, masy ciała, a także uprawianej aktywności fizycznej. Kobieta zmagająca się z tą przypadłością musi ograniczyć ilość spożywanych cukrów prostych i tłuszczów. Niezbędna jest kontrola poziomu cukru we krwi 4 razy dziennie: rano na czczo, a następnie godzinę po każdym głównym posiłku. W związku z tym należy zaopatrzyć się w glukometr wyposażony w cienką igłę i paski pomiarowe. Poziom cukru na czczo nie powinien być wyższy niż 90 mg%, natomiast po posiłkach większy niż 120 mg %. 

W sytuacji, gdy wdrożona dieta nie przynosi oczekiwanych efektów, a poziom cukru nadal przekracza ustalone normy, konieczne jest wdrożenie leczenia insuliną i wykonywanie samodzielnych zastrzyków. U kobiet cierpiących na cukrzycę ciążową ważne jest prowadzenie dzienniczka, w którym wpisywane są poziomy cukru i wielkość przyjmowanej dawki insuliny. W dzienniczku należy wprowadzać również wszystkie posiłki i przekąski. Jeżeli nie ma przeciwwskazań, a przyszła mama czuje się dobrze, można wprowadzić proste zestawy ćwiczeń przyśpieszające metabolizm.

Prowadzenie ciąży 

Prowadzenie ciąży u kobiety z cukrzycą zobowiązuje do częstszych wizyt u lekarza niż w przypadku kobiet zdrowych. Od chwili rozpoznania cukrzycy aż do 34 tygodnia ciąży wizyty powinny odbywać się co 2 tygodnie. Po 36 tygodniu ciąży kontrole wykonuje się co tydzień. Podczas badań lekarz dokonuje oceny wielkości dziecka. Dzięki badaniu KTG ocenia także pracę jego serca. Jeśli zachodzi potrzeba, może wykonać dodatkowo ocenę profilu biofizycznego płodu. Jeżeli dziecko rozwija się prawidłowo, a systematyczne kontrolowanie poziomu cukru we krwi przynosi pozytywne efekty poród, może odbyć się w planowanym terminie. Kobieta może rodzić nawet w sposób naturalny, jednak powinien on się odbywać w ośrodku referencyjnym, czyli szpitalu, który specjalizuje się w przyjmowaniu trudnych porodów. Zazwyczaj po porodzie poziom cukru we krwi wraca do normy. Przez pierwsze 2 tygodnie połogu konieczne jest systematyczne kontrolowanie jego poziomu, a po około 3 miesiącach należy zrobić test doustnego obciążenia glukozą 75g. W większości przypadków problem cukrzycy kończy się z momentem narodzin dziecka. Nie należy jednak bagatelizować tej przypadłości, gdyż zdarza się, że cukrzyca utrzymuje się po porodzie, co wiąże się z tym, że kobieta musi pozostać pod opieką diabetologa.