Moczowód olbrzymi - dziecięce problemy z układem moczowym

Małgorzata Florków / 14 stycznia 2020

Moczowód olbrzymi rozpoznawany jest zazwyczaj już podczas badania prenatalnego. Jest to główna przyczyna wystąpienia wodonercza u płodu. Moczowód olbrzymi (megaureter) jest stosunkowo nieczęsto występującą wadą wrodzoną układu moczowego, prowadzącą do utrudnienia odpływu moczu z nerki, znacznego zniekształcenia moczowodu, bólów i nawracających zakażeń układu moczowego.

Moczowód olbrzymi - dziecięce problemy z układem moczowym

Czym jest moczowód olbrzymi?

Moczowód olbrzymi dzieli się na pierwotny i wtórny. Według statystyk aż co drugą przyczyną wodonercza u płodu to moczowód olbrzymi. Wada ta dotyka 1 na 10 000 noworodków. Jej większe występowanie można zauważyć u dzieci płci męskiej. U około 20% dzieci ze stwierdzoną wadą rozpoznaje się obustronny moczowód olbrzymi. W większości przypadków wada ta nie wymaga leczenia chirurgicznego, gdyż samoistnie ustępuje.

Moczowody to parzyste narządy pełniące funkcję przewodów. Stanowią one połączenie między miedniczkami nerkowymi, a pęcherzem. Moczowody mają za zadanie odprowadzać mocz z układu kielichowo-miedniczkowego nerki do pęcherza moczowego.

Prawidłowy moczowód ma średnica około 3-5 mm, natomiast moczowód olbrzymi odbiega od tych norm. W niektórych przypadkach jego średnica przekracza nawet 7 mm. Poszerzenie moczowodu może występować po jednej lub po obu stronach ciała (moczowód olbrzymi obustronny). Podział moczowodów jest uzależniony od ich przyczyny.

Pierwotny moczowód olbrzymi: Wada ta polega na znacznym poszerzeniu moczowodu przy braku organicznej przyczyny tego stanu. W przypadku pierwotnego moczowodu olbrzymiego nie występuje przeszkoda podpęcherzowa. Połączenie pęcherzowo-moczowodowe i drożność śródściennego odcinka moczowodu jest prawidłowe.

Wtórny moczowód olbrzymi: Wada ta występuje u dzieci z pęcherzem neutrogennym, a także wada zastawek cewki tylnej. W obu sytuacjach następuje wzrost ciśnienia wewnątrzpęcherzowego, w wyniku czego dochodzi do wtórnego poszerzenia górnych dróg moczowych.

Jakie są przyczyny moczowodu olbrzymiego?

Na chwilę obecną w medycynie nie poznano konkretnych przyczyn odpowiedzialnych za wystąpienie moczowodu olbrzymiego. W przypadku moczowodów olbrzymich wtórnych za przyczynę uważa się refluks pęcherzowo-moczowodowy, pęcherz neurogenny, a także wady zastawki cewki tylnej.

moczowy olbrzymie mogą być także wynikiem nieprawidłowego funkcjonowania śródściennego odcinka moczowodu połączonego z zaburzeniem perystaltyki moczowodu. Według lekarzy za przyczynę zaburzeń perystaltyki śródściennego odcinka uważa się jego nerwowo-mięśniową niedojrzałość, a także nieprawidłowości w budowie ściany moczowodu. Przyczyną wady moczowodu może być również nieprawidłowy układ włókien mięśniowych i zbyt duża ilość kolagenu.

Moczowód olbrzymi może wystąpić w przypadku aperystaltycznego śródściennego odcinka moczowodu, który powoduje trudności w spływie moczu wraz z poszerzeniem światła moczowodu powyżej odcinka aperystaltycznego. Wtórne moczowody olbrzymie mają ścisłe powiązanie z pęcherzem neurogennym.

Ujście moczowodów olbrzymich najczęściej jest zlokalizowane w szyi pęcherza, cewce moczowej, pochwie lub najądrzu.

Jakie są objawy?

U około połowy noworodków moczowód olbrzymi nie wywołuje żadnych objawów. Natomiast u drugiej połowy odpowiada za nawracające zakażenia układu moczowego. W większości przypadków dochodzi do odmiedniczkowego zapalenia nerek. Moczowód olbrzymi może objawiać się również uszkodzeniem miąższu nerek, które w niektórych sytuacjach skutkuje niewydolnością narządów. U dzieci z tą przypadłością może wystąpić niedobór masy ciała, a także zaburzenia łaknienia.

Jak rozpoznać moczowód olbrzymi?

Głównym badaniem wykorzystywanym do rozpoznania moczowodu olbrzymiego jest USG. Badanie ultrasonograficzne daje możliwość dokonania oceny zwężenia połączenia midniczkowo-moczowodowego oraz moczowodu olbrzymiego. Wykonanie USG pozwala określić grubość miąższu nerkowego, ścian, a także ewentualne zaleganie moczu po mikcji.

W diagnostyce moczowodu olbrzymiego wykorzystuje się również cystouretrografia mikcyjną. Dzięki badaniu lekarz może wykluczyć refluks pęcherzowo-moczowodowy. W celu wykonania badania do pęcherza moczowego wkłada się cienki cewnik, przez który podaje się kontrast. Następnie wykonuje się zdjęcie RTG podczas mikcji. Jeśli u pacjenta występuje refluks, kontrast cofa się z pęcherza do moczowodów lub do nerek.

Kolejnym badaniem jest scyntygrafia, które polega na podaniu pacjentowi w sposób dożylni specjalnego radioznacznika. W kolejnym etapie badania obserwuje się jego wydalanie przez nerki. Do tego celu wykorzystuje się gammakamerę. Dzięki badaniu lekarz może dokonać oceny funkcjonowania nerek, a także określić stopień zaburzeń odpływu moczu.

Jak przebiega leczenie?

U około 80% pacjentów nie wprowadza się żadnego leczenia, ponieważ wada ta ustępuje samoistnie. Dzieci, które cierpią na nawracające zakażenie układu moczowego muszą być poddane profilaktycznej antybiotykoterapii, a także mieć wykonywane kontrolne USG.

U pacjentów z systematycznie poszerzającym się moczowodem, a także upośledzeniem funkcji nerek konieczne jest zastosowanie leczenia operacyjnego.

Leczenie operacyjne moczowodów olbrzymich polega na przeszczepieniu i ewentualnym zwężeniu ich światła. Operacji nie wykonuje się u dzieci do pierwszego roku życia, gdyż w tym okresie warunki anatomiczne oraz czynnościowe są niekorzystne. Leczenie operacyjne stosuje się u dzieci powyżej pierwszego roku życia, które ważą więcej niż 20 kg. W sytuacji, gdy zachodzi konieczność wykonania zabiegu u dzieci młodszych to leczenie rozpoczyna się od wykonania przetoki moczowodowo-skórnej.

Przed przystąpieniem do operacji lekarz wykonuje wziernikowanie cewki moczowej, a także pęcherza moczowego. Badanie to pozwala wykryć ewentualne wady występujące w obrębie cewki moczowej oraz dokonać oceny lokalizacji ujść moczowodów. Lekarz ocenia także anatomię trójkąta pęcherza moczowego. Leczenie operacyjne moczowodów olbrzymich polega na wycięciu zwężonego odcinka praz przeszczepieniu moczowodu w inne miejsce znajdujące się w obrębie trójkąta moczowego. U niektórych pacjentów wykonuje się zwężenie światła moczowodu. Operacja trwa około 60-90 min.