Probiotyki - rodzaje, źródła i właściwości lecznicze

Małgorzata Florków / 17 kwietnia 2019

Probiotyki są określane jako dobre bakterie. Ich właściwości lecznicze zostały potwierdzone szeregiem badań. Obecnie na rynku można znaleźć probiotyki doustne, które zawierają w sobie wyselekcjonowane, żywe szczepy drobnoustrojów mające pozytywny wpływ na organizm człowieka. Stosowanie probiotyków staje się coraz bardziej popularne w naszym społeczeństwie. Można je spotkać w żywności, suplementach diety, a także lekach. Stosowanie takich preparatów jest zalecane, w celu zapobiegania oraz leczenia biegunki, a także podczas antybiotykoterapii.

Probiotyki - rodzaje, źródła i właściwości lecznicze

Czym są probiotyki?

Najczęściej w probiotykach znajdziemy bakterie kwasu mlekowego tj. Lactobacillus i Bifidobacterium. Korzystny wpływ na organizm człowieka wykazują także drożdże Saccharomyces cerevisiae ssp boulardi, bakterie Bacillus i Escherichia. Przed wprowadzeniem szczepów bakterii jako probiotyk wykonuje się wiele badań. Szczepy takie muszą spełnić kilka ważnych kryteriów:

- mieć zdolność ścisłego przylegania do komórek nabłonka jelit,

- wykazywać działanie antagonistyczne w kierunku bakterii patogennych w przewodzie pokarmowym,

- powinny z łatwością skolonizować jelita,

- nie mogą produkować toksycznych substancji, w wyniku przemiany materii.

Probiotyki, a prebiotyki

Oprócz probiotyków wyróżnia się jeszcze prebiotyki, które są substancjami niepodlegającymi trawieniu, a także wchłanianiu w przewodzie pokarmowym. Ich zadaniem jest stymulacja wzrostu oraz aktywności dobrych bakterii. Prebiotyki są pewnego rodzaju pożywką dla bakterii probiotycznych. Idealnym rozwiązaniem dla naszego organizmu będzie, więc wybór probiotyku połączonego z prebiotykiem, czyli tak zwany symbiotyk.
Głównym celem stosowania probiotyków jest poprawa funkcjonowania śluzówki układu pokarmowego i poprawa pracy układu odpornościowego. Zażywanie probiotyków pomaga w profilaktyce zakażeń jelita. Dzieje się tak poprzez zahamowanie rozwoju patogennych mikroorganizmów. Probiotyki pobudzają funkcjonowanie mechanizmów odpornościowych, dzięki temu, że wzmacniają fagocytozy, zwiększają aktywność makrofagów, a także limfocytów. Wpływają również na zwiększenie syntezy i aktywności przeciwciał klasy IgA w przewodzie pokarmowym organizmu człowieka. Probiotyki są pomocne w uzyskaniu równowagi między ilością limfocytów typu Th1 a typem Th2. Zażywanie preobiotyków pozytywnie oddziałuje na produkcję składników odżywczych, a także zwiększa ich biodostępność.
Stosowanie probiotyków zalecane jest osobom z nietolerancją laktozy znajdującej się w pożywieniu, ponieważ pomagają one złagodzić jej objawy. Bakterie, które znajdują się w probiotykach produkują β-galaktozydazę, czyli enzym, który rozkłada laktozę. Według uzyskanych wyników badań obniżają one ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.

Probiotyki podczas antybiotykoterapii

Podczas przyjmowania antybiotyków mogą pojawić się uciążliwe dolegliwości np. biegunki lub bóle brzucha. Poprzez stosowanie probiotyków w okresie leczenia możliwe jest przywrócenie równowagi w przewodzie pokarmowym i odzyskanie prawidłowego składu flory bakteryjnej jelit. Jest to bardzo ważne, gdyż antybiotyki przyczyniają się do niszczenia tylko złych bakterii, ale także tych dobrych.

Probiotyki w alergii u osób dorosłych i dzieci

Obecnie alergia staje się epidemią XXI wieku. Przeprowadzone badania pokazały, że Polska jest jednym z Państw, w których odnotowuje się największą zachorowalność na tę uciążliwą przypadłość. Także w przypadku osób zmagających się z alergią probiotyki mogą przynieść długo oczekiwaną ulgę, ponieważ aktywizują układ immunologiczny i regulują mikroflorę bakteryjną w przewodzie pokarmowym. Lata badań i doświadczeń pokazały, że zmiany mikroflory jelitowej, które zasiedlają przewód pokarmowy, przyczyniają się do rozwoju alergii. Do prawidłowego działania układu odpornościowego człowieka niezbędna jest prawidłowa flora bakteryjna. Wiele osób popełnia błąd i nadmiernie „sterylizuje” swoje życie. Już od chwili narodzin takie zachowanie prowadzi do ograniczenia kontaktu z bakteriami skutkującego zaburzeniem kolonizacji przewodu pokarmowego. Udowodniono, że w przypadku niemowląt narażonych na rozwój alergii występuje obniżona liczba bakterii jelitowych z grupy Bifidobacterium i Lactobacillus. Największe efekty stosowania probiotyków można uzyskać poprzez stosowanie ich w okresie kształtowania się mikroflory jelitowej u dzieci do drugiego roku życia. W tym czasie ich układ odpornościowy uczy się tolerancji na różnego rodzaju alergeny. Ze względu na bezpieczeństwo probiotyków, można zacząć je stosować jak najszybciej. Skuteczność takiej terapii można uzyskać poprzez podawanie ich przez dłuższy czas, gdyż wraz z wiekiem zmienia się flora jelitowa dziecka. W aptekach można kupić probiotyki przeznaczone dla kobiet w ciąży. Jest to bardzo ważne zwłaszcza w przypadku przyszłych mam, u których w rodzinie występują genetyczne predyspozycje do alergii. Poprzez profilaktyczną terapię zażywania probiotyków możliwe jest zmniejszenie ryzyka częstego występowania alergii, w tym także atopowego zapalania skóry, które występuje u dzieci w pierwszych latach ich życia. Probiotyki mają korzystny wpływ na organizm dzieci z alergią pokarmową.

Stosowanie probiotyków u dzieci

Zastosowanie probiotyków u dzieci ma działanie profilaktyczne i lecznicze. Produkty te są wprowadzane zazwyczaj w czasie przyjmowania antybiotyków, jednak wyróżnia się szerszy zakres ich dobroczynnych właściwości:
- pomagają skrócić czas trwania ostrej biegunki infekcyjnej nawet o dwadzieścia cztery godziny,
- łagodzą objawy kolki niemowlęcej,
- przeciwdziałają wystąpieniu biegunki poantybiotykowej,
- zapobiegają wystąpieniu u niemowląt martwiczego zapalenia jelit,
- wykazują działanie profilaktyczne w rozwoju biegunki szpitalnej,
- niektóre szczepy probiotyczne skutecznie pomagają w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego,
- przynoszą ulgę dzieciom z przewlekłym bólem brzucha,
- zapobiegają rozwojowi atopowego zapalenia skory u dzieci.

Probiotyk, a podróż z dzieckiem

Podawanie dziecku probiotyków ma skuteczne działanie zapobiegające wystąpieniu infekcji przewodu pokarmowego. Jest to ważne zwłaszcza w podróży. Podróżowanie z dzieckiem do miejsc oddalonych od domu, a w szczególności znajdujących się w innych strefach klimatycznych może spowodować wystąpienie dyspepsji i infekcji układu pokarmowego. W każdym regionie znajduje się inna flora bakteryjna odpowiedzialna za rozwój tak zwanej biegunki podróżnych. Za tę przypadłość najczęściej odpowiadają szczepy E.coli. Planując wyjazd z dzieckiem już na około 14 dni przed podróżą, powinno zadbać się o poprawę jego przewodu pokarmowego, poprzez podawanie probiotyków. Dzięki temu organizm malucha będzie odporniejszy na obcą florę bakteryjną. Kupując probiotyk dla dziecka warto zdecydować się na produkt zawierający także prebiotyki m.in. inulinę.

Pomoc probiotyków w leczeniu nowotworów

Według naukowców z Uniwerystetu w Hongkongu stosowanie probiotyków ma korzystny wpływ na proces leczenia raka jelita grubego oraz raka wątrobowokomórkowego. W obecnych czasach rak wątrobowokomórkowy to jeden z najczęściej występujących nowotworów złośliwych. Jest on szczególnie niebezpieczny, gdyż w pierwszym etapie choroby może nie dawać żadnych niepokojących objawów. Zaawansowane stadium objawia się wodobrzuszem, gorączką, żółtaczką oraz silnymi dolegliwościami bólowymi. Do czynników przyczyniających się do rozwoju tej choroby zaliczyć można:
- nadużywanie alkoholu,
- stosowanie antykoncepcji hormonalnej,
- wirusowe zapalenie wątroby typu B i C.


Naukowcy uniwersytetu w Honkongu przeprowadzili badania na myszach, które stanowiły model raka wątrobowokomórkowego. W ten sposób zostało przetestowane działanie nowego probiotyku. Wyniki badania wykazały, że u gryzoni, którym podawano probiotyk, guz zmniejszył się nawet o 40% w porównaniu do drugiej grupy kontrolnej. Preparat zastosowany do testów spowodował zahamowanie rozwoju guza, dzięki zredukowaniu angiogenezy, czyli procesu powstawania nowych naczyń krwionośnych, które odżywiają rozwijający się nowotwór. Zaobserwowano także korzystny wpływ na regulację poziomu interleukiny 17, która jest cytokiną produkowaną przez limfocyty Th17. Jest to bardzo ważne, gdyż interleukina 17 ma działanie prozapalne i proangiogenne. Naukowcy zauważyli także, że stosowanie probiotyku korzystnie wpłynęło na rozwój dobrych bakterii w jelitach, które z kolei pobudzają wydzielanie interleukiny 10 z grupy cytokin przeciwzapalnych.

W czym można znaleźć naturalne probiotyki?

Naturalne probiotyki są pomocne w przywracaniu równowagi flory bakteryjnej organizmu po przebytych chorobach i antybiotykoterapiach. Probiotyki te można znaleźć w łatwo dostępnych produktach spożywczych:

• Kiszonki (W celu wzmocnienia organizmu można wzbogacić dietę w kiszonki. Kapusta fermentuje w wyniku działania bakterii kwasu mlekowego - Lactobacillus plantarum. Kiszona kapusta posiada duża zawartość witaminy B12, B6 i PP. Kapusta jest bardzo dobrze przyswajana przez organizm, a dzięki witaminie C wzmacnia układ odpornościowy. Przed spożyciem kapusty należy unikać jej płukania, gdyż wytworzony sok jest źródłem witamin, a także poprawia apetyt. Do dobroczynnych właściwości kiszonki można zaliczyć także naturalną dezynfekcją układu trawiennego.)
• Kwas chlebowy (Kwas chlebowy, który jest produkowany zgodnie z tradycyjną recepturą, opiera się na drożdżach i bakteriach kwasu mlekowego. Kwas ten smakowo przypomina chleb razowy i nadaje się doskonale do gaszenia pragnienia.)
• Produkty mleczne (Jogurt naturalny, kefir i maślanka to produkty wytwarzane z mleka krowiego. Nie wszystkie mogą zostać uznane za naturalny probiotyk. Kryterium jest posiadanie przez nie minimum 10mln jednostek bakterii Bifidobacterium. Probiotykiem określane są także produkty mleczne, które zawierają 100 mln bakterii Lactobacillus na 1 g. Decydując się na zakup kefiru, maślanki lub jogurtu naturalnego warto zapoznać się z informacją na opakowaniu i szczepie bakterii, które się w nim znajdują. Produkty mleczne posiadające w składzie cukier nie mają właściwości probiotycznych.)