Co oznacza HSP, czyli kim są osoby wysoko wrażliwe?

KK / 28 marca 2019

Bardzo często używamy słowa "wrażliwy" opisując osoby, posiadające wysokie poczucie estetyki, przywiązujące wagę do detali bądź takie, które według nas zbyt mocno wszystkim się przejmują. Bardziej wnikliwi zastanawiają się, czy jest to cecha, wynikająca z wychowania czy może dziedziczona po rodzicach lub dziadkach. Rzadko kiedy przychodzi nam do głowy, żeby zajrzeć głębiej... Czyli spróbować zrozumieć, co dzieje się w mózgu osoby potocznie nazywanej "wrażliwą", a w psychologii kryjącej się pod akronimem HSP. 

Co oznacza HSP, czyli kim są osoby wysoko wrażliwe?

Tajemnicze HSP

Skrót HSP został zapożyczony z języka angielskiego (Highly Sensitive Person) i tłumaczony jest jako Osoba Wysoko Wrażliwa. Zainteresowanie koncepcją HSP i rozwój badań mają swój początek w latach dziewięćdziesiątych, dzięki przetłumaczonej na kilkanaście języków książce Elaine N. Aron, zatytułowanej „Wysoko wrażliwi. Jak funkcjonować w świecie, który nas przytłacza.” Badania naukowe, przeprowadzone w ostatnich latach wskazują, że około 20% populacji ma szczególnie czuły układ nerwowy, czyli posiada cechy osób wysoko wrażliwych. Dotyczy to zarówno kobiet jak i mężczyzn. Niektórzy badacze twierdzą, że wysoka wrażliwość jest również spotykana u zwierząt. Przyjrzyjmy się, jakie cechy wyróżniają HSP.

Cechy HSP, czyli jak funkcjonuje w świecie osoba wysoko wrażliwa 

Pomimo wspólnych cech HSP różnią się pomiędzy sobą zarówno pod względem osobowości jak i charakteru. Dlatego też poniżej zostaną przedstawione cztery PODSTAWOWE cechy, wynikające z uwarunkowań biologicznych, czyli pracy mózgu. Jak wiadomo sposób wychowania i doświadczenia życiowe również wpływają na osobowość i co za tym idzie - naszą percepcję i zachowania, sprawiając, że każdy z nas jest unikalny i niepowtarzalny. Pamiętajmy również, że bycie osobą wysoko wrażliwą nie jest ani chorobą, ani żadnym defektem. 
W 2011 roku Elaine N. Aron w książce pt. „Psychotherapy and the Highly Sensitive Person”, skierowanej do terapeutów pracujących z HSP zaprezentowała cztery podstawowe cechy, używając akronimu DOES. Każda z liter odpowiada jednej z cech: 

1. D – DEPTH OF PROCESSING, CZYLI GŁĘBSZE PRZETWARZANIE INFORMACJI
Badania naukowe potwierdzają, że HSP wszystko przetwarzają głębiej. Jest to związane z wyższą aktywnością w pewnych rejonach mózgu. Osoba wysoko wrażliwa szuka relacji pomiędzy wszystkim, co postrzega w danej chwili, a doświadczeniami z przeszłości bądź analogicznymi obiektami. Może to robić świadomie, rozważając wszystkie opcje przed podjęciem decyzji lub nie zdając sobie sprawy z procesu, który odbywa się w jej mózgu. Wówczas okazuje się, że decyzja została podjęta, ale nie wiadomo jak do tego doszło. Potocznie nazywamy taką umiejętność  - intuicją.
Dostrzeganie szczegółów oraz próba ich zapamiętania i przetworzenia sprawia, że osoba wysoko wrażliwa męczy się znacznie szybciej niż niewrażliwa. W praktyce oznacza to, że po całodziennym zwiedzaniu miasta, wyjście do pubu oznaczałoby dla niej już zbyt wiele.
2. O - OVERSTIMULATION - PRZESTYMULOWANIE
Skłonność do stresu z powodu nadmiernej stymulacji jest tą cechą HSP, która może sprawiać problemy, szczególnie w kontekście sytuacji społecznych (np. odmowa pójścia do pubu po całodziennym zwiedzaniu miasta). Nieprzyjemne uczucie przeciążenia oraz przytłaczającego zmęczenie pojawia się, kiedy osoba wysoko wrażliwa narażona jest na działanie zbyt wielu bodźców. Może to być hałas, długa podróż w niekomfortowych warunkach czy nawet przyjemności. Nie ma w tym nic dziwnego, biorąc pod uwagę sposób, w jaki HSP doświadczają otaczającego ich świata. Dostrzegają dużo więcej niż inni, w związku z czym mają również dużo więcej do przetworzenia. Osoby wysoko wrażliwe potrzebują wtedy odpoczynku w ciszy, co nie zawsze spotyka się ze zrozumieniem ich współtowarzyszy.
3. E – EMOTIONAL REACTIVITY – REAKTYWNOŚĆ EMOCJONALNA i EMPATIA
Kolejną cechę charakterystyczną dla HSP nazywamy empatią lub reaktywnością emocjonalną. Każdy z nas posiada mózgowy układ neuronów lustrzanych, dzięki któremu obserwując kogoś wykonującego jakąś czynność lub przeżywającego jakaś emocję, jak w lustrze odbijają się w nas te same odczucia. Badania przeprowadzone na osobach wysoko wrażliwych i niewrażliwych pokazały, że pierwsza grupa ma większą zdolność do odczuwania silniejszych reakcji, szczególnie jeśli dotyczą one pozytywnych emocji, takich jak radość, satysfakcja, zadowolenie, ciekawość. Największe pobudzenie następowało podczas oglądania zdjęć szczęśliwych bliskich osób. W przypadku smutku - u HSP mniej aktywne były obszary mózgu, odpowiedzialne za empatię, natomiast aktywizowały się obszary, sugerujące, że należy wprowadzić działanie w celu pomocy. 
4. S – SENSING THE SUBTLE – WYCZUWANIE SUBTELNOŚCI
Zdolność dostrzegania szczegółów jest niezwykle przydatna w życiu społecznym. Zauważanie sygnałów niewerbalnych, wysyłanych nieświadomie przez inne osoby, umożliwia HSP zdobycie informacji na temat nastroju oraz uczciwości intencji. Wyczuwanie subtelności wiąże się ściśle z wrażliwością przetwarzania zmysłowego. Nie chodzi tutaj o to, że oczy, uszy czy nos, skóra czy kubki smakowe HSP mają jakieś wyjątkowe właściwości. Chodzi tutaj znów o sposób przetwarzania informacji, jakie za pomocą zmysłów docierają do mózgu. Jest to związane również z faktem, że osoby wysoko wrażliwe dostrzegają niuanse, które są zupełnie nieistotne dla osób niewrażliwych.
Raz jeszcze należy podkreślić, że każda osoba wysoko wrażliwa jest inna i ma inną historię, dlatego też reakcje na bodźce mogą być różne. Bardzo dużo zależy od doświadczeń z dzieciństwa. Jeśli było ono szczęśliwe i pełne akceptacji, HSP zadba o siebie oraz o swoje miejsce pracy i nie będzie dochodziło aż tak często do przestymulowania. Osoby, borykające się z nieuporządkowanym smutnym dzieciństwem, często stawiają się z roli ofiary i nie potrafią wyjść z sytuacji, które są dla nich uciążliwe ze względu na nadmiar bodźców i niekorzystne emocjonalnie.