Depresja dziecięca - przyczyny, objawy, leczenie. Jak rozpoznać pierwsze symptomy?

KK / 4 listopada 2019

Według danych statystycznych w Polsce z powodu depresji cierpi 2% dzieci. Należy pamiętać, że dane dotyczą dzieci, u których lekarz psychiatra zdiagnozował depresję. „Depresja dziecięca” objawia się inaczej niż depresja u osób dorosłych, dlatego tak duża liczba dzieci pozostaje wciąż niezdiagnozowanych. Niektóre źródła podają, iż choroba dotyka co trzeciego nastolatka. Wiadomo również, że dziewczynki cierpią z powodu depresji dwa razy częściej niż chłopcy. 

Depresja dziecięca - przyczyny, objawy, leczenie. Jak rozpoznać pierwsze symptomy?

Co powinno nas zaniepokoić?

Typowym objawem depresji, zarówno u dorosłych jak i dzieci jest długotrwałe obniżenie nastroju. Według aktualnych wytycznych taki stan staje się niepokojący, jeśli trwa dłużej niż dwa tygodnie. Jednakże jak już zostało wspomniane powyżej, zachowanie dzieci, cierpiących na depresję różni się od objawów, jakie charakteryzują depresję u dorosłych. W psychiatrii mówi się o depresji maskowanej, czyli takiej, która objawia się buntem i agresją oraz zaburzeniami somatycznymi. 

W związku z zachowaniem agresywnym, u dzieci podejrzewa się ADHD lub zaburzenia opozycyjno-buntownicze. Dzieci mogą mieć napady agresji w szkole lub w domu, co odbierane jest jako bunt. Agresja może być skierowana na zewnątrz, do rodziców, nauczycieli, rówieśników, ale również do samego siebie. Mamy wówczas do czynienia z autoagresją i zachowaniem autodestrukcyjnym. Bardzo często słyszymy o tym, ze dziecko czy nastolatek się samo okalecza (np. ostrzem z temperówki). Samookaleczenia mogą pojawiać się na rękach, nogach, ale również na brzuchu. Młodsze dzieci uderzają głową o twarde powierzchnie, podłogę, ścianę, schody. 

Nie wolno lekceważyć zaburzeń somatycznych, takich jak:

- specyficzne bóle głowy, czyli uczucie ucisku na mózg, pulsowanie, szum w uszach; 

- bóle w okolicach klatki piersiowej, opisywane jako kłucie serca, uczucie ucisku i duszenia, 

- uczucie ciężkości i bólu żołądka, biegunki, wymioty,

- tak zwane odczucia dyfuzyjne, czyli przypływ ciepła lub uczucie zimna drętwienie rozchodzące się na całe ciało, swędzenie. 

Typowe objawy depresji

Poza maskowanymi objawami depresji również u dzieci możemy mieć do czynienia z:

- długotrwałym obniżeniem nastroju,

- zaburzeniami koncentracji uwagi,

- lękiem i napięciem,

- wycofaniem z kontaktów międzyludzkich,

- problemami ze snem,

- zmniejszeniem lub zwiększeniem apetytu,

- myślami samobójczymi,

- brakiem nadziei, brakiem sensu życia,

- nadmiernym poczuciem winy,

- poczuciem bezradności.

Jeśli którekolwiek z wymienionych objawów utrzymują się ponad dwa tygodnie, należy skorzystać z pomocy psychiatry dziecięcego oraz skonsultować z lekarzem potrzebę psychoterapii. 

Przyczyny depresji

W przypadku dzieci i młodzieży przyczyn depresji upatrujemy w trzech czynnikach:

- biologicznych, czyli w dziedziczeniu pewnych genów i tym samym predyspozycji,

- psychologicznych, czyli w konstrukcji psychicznej, 

- środowiskowych, czyli w jaki sposób i gdzie dziecko jest wychowywane.

Najczęściej depresja jest reakcją dziecka na traumatyczne doświadczenia i tendencje do choroby ujawniają się w okolicznościach takich jak: rozwód rodziców, śmierć bliskiej osoby, brak akceptacji grupy rówieśniczej oraz przemoc psychiczna i fizyczna. 

Leczenie 

W cięższych przypadkach depresji konieczna jest farmakoterapia, o której może zdecydować jedynie lekarz psychiatra. Zazwyczaj przepisywane są leki przeciwdepresyjne z grupy leków psychotropowych. W przypadku, kiedy dziecko zagraża życiu innych lub własnemu, niezbędna jest hospitalizacja. Skierowanie można otrzymać od lekarza psychiatry lub lekarza rodzinnego. W szpitalu psychiatrycznym poddane jest diagnozie, psychoterapii oraz bierze udział w terapii zajęciowej. 

Niezwykle ważnym elementem leczenia jest psychoterapia indywidualna albo grupowa. W przypadku dzieci i młodzieży może okazać się, że terapię musi przejść cała rodzina. Wówczas warto wybrać terapeutę systemowego, dla którego rodzina jest systemem, w którym zdrowie psychiczne i samopoczucie jednostki zależne jest od innych członów rodziny i odwrotnie.  

Jak rozmawiać z dzieckiem chorym na depresję?

Wsparcie dziecka z depresją jest ogromnym wyzwaniem dla rodziców i opiekunów. Bardzo trudno jest zrozumieć agresję dziecka oraz jego smutek. Często wydaje się, że podjęcie działania może zmienić sytuację i sprawić, że samopoczucie osoby chorej poprawi się. Niestety nie działa to w tak prosty sposób. Należy unikać stwierdzeń jak: „Weź się w garść”, „W piątek zaliczasz ostatnią klasówkę”, „ Dlaczego nie chodzisz do szkoły?”. Dziecko odbierze nasze uwagi jak atak, ocenę i poczucie winy nasili się. 

Z drugiej strony należy pamiętać, że osoba z depresją potrzebuje pomocy, kontaktu, zrozumienia i obecności bliskiej osoby. Należy przy niej być, pomocne mogą okazać się słowa: „Rozumiem, że jest ci ciężko”, „Ile czasu potrzebujesz na poprawę klasówki?”, „Czy stało się coś, co sprawiło, że nie jesteś w stanie chodzić do szkoły?”. 

Depresja dziecięca nie jest łatwa do zdiagnozowania z powodu nietypowych objawów. Trudno zrozumieć, jak osoba cierpiąca na tę chorobę, może mieć tyle energii na ataki agresji. Są one trudne dla najbliższych, ponieważ cała złość dziecka skupia się właśnie na nich, na osobach, z którymi dziecko czuje się najbezpieczniej. Dopóki opiekun nie zrozumie, że słowa nienawiści, uderzenia czy kopnięcia dziecka nie są skierowane w jego osobę, nie będzie w stanie pomóc dziecku. 

Bardzo trudnym doświadczeniem dla rodzica jest również smutek dziecka. Każdy kochający opiekun, życzy sobie, żeby jego dziecko było radosne i szczęśliwe. Przyjęcie smutku własnego dziecka wymaga dogłębnego zrozumienia problemu depresji. Potrzebna jest wówczas akceptacja smutku, nazwanie go i zapewnienie pomocy i ciepła. Dobrym pomysłem może być spytanie wprost, czy dziecko potrzebuje być przytulonym, pocałowanym. Zainteresowanie problemem otwiera drzwi do relacji oraz niweluje poczucie samotności i bezradności wobec wewnętrznego cierpienia.