Haluksy: przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Małgorzata Florków / 8 maja 2016

Haluksy (inaczej paluch koślawy). Haluks jest chorobą zwyrodnieniową, która polega na zniekształceniu stopy począwszy od dużego palca po śródstopie. Choroba ta w większości przypadków dotyka kobiety, gdyż noszenie butów na wysokich obcasach, stojący tryb życia, oraz nadwaga w znacznym stopniu przyczyniają się do powstawania palucha koślawego.

Haluksy: przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Czym są haluksy?

Haluksy to choroba zwyrodnieniowa określana również jako "paluch koślawy". Powstaje na skutek nieprawidłowego obciążenia i zniekształceń, co prowadzi do zmian naturalnej biomechaniki stopy. W wyniku tego duży palec u stopy zmienia swoje położenie i zaczyna się odchylać w stronę pozostałych palców. Brak podparcia w paluchu skutkuje poszerzeniem przodostopia i wystąpieniem tak zwanego płaskostopia poprzecznego. Wiele osób decyduje się na pomoc specjalisty, ponieważ ta choroba zwyrodnieniowa wygląda nieestetycznie, a pogłębiające się zmiany schorzenia wywołujące ból utrudniają poruszanie się.

Przyczyny powstania haluksów

Haluksy mogą być spowodowane dwoma czynnikami. Pierwszym z nich są uwarunkowania genetyczne, które charakteryzują się predyspozycjami w budowie stóp tj. nietypowy kształt stawu śródstopno -palcowego, niewłaściwe ustawienie kości śródstopia, a także paluch, który jest dłuższy od drugiego palca. W dużej mierze za haluksy odpowiadają czynniki zewnętrzne, do których zalicza się nieprawidłowo dopasowane obuwie.

Przypadłość ta dotyka zazwyczaj kobiety, które przez większość czasu chodzą w butach na wysokim obcasie. Szpilki przyczyniają się do przeniesienia obciążenia na przednią część stopy, co w efekcie prowadzi do obniżenia łuku poprzecznego stopy i wystąpienia tzw. płaskostopia poprzecznego. Zazwyczaj buty na wysokim obcasie posiadają dodatkowo zwężone czubki, w wyniku czego palce są ściśnięte w nienaturalnym położeniu. Często chodzenie w szpilkach powoduje stopniowe odchylanie się palucha w stronę pozostałych palców. Efektem takiej sytuacji jest tworzenie się wypukłości na wysokości stawu śródstopno-paliczkowego. W powstałej zmianie może pojawić się stan zapalny, wywołujący dolegliwości bólowe. Deformacja prowadzi do sytuacji, w której paluch przestaje pełnić swoją funkcję, jaką jest stabilizacja ciała. Efektem tego jest przeniesienie ciężaru na pozostałe części stopy, które w późniejszym czasie również mogą ulec deformacji.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia haluksów jest otyłość, a także praca wymagająca długotrwałego stania.

Jakie są objawy?

Proces powstawania haluksów jest długotrwały. Pierwsze pojawiające się zmiany zwyrodnieniowe nie powodują wystąpienia dolegliwości bólowych, przez co wielokrotnie są bagatelizowane. W przypadku haluksów wczesna reakcja pozwala na skuteczne skorygowanie pewnych nieprawidłowościach.

Do symptomów, które powinny nas zaniepokoić, zalicza się:

- deformację w okolicach dużego palca, która ma postać małego wybrzuszenia,

- paluch może podwijać się pod palce,

- pojawienie się bólu w okolicy kości śródstopia,

- na stopach pojawiają się bolesne odciski,

- występują trudności z chodzeniem.

Wszystkie objawy, które są powodem do niepokoju, powinny być skonsultowane ze specjalistą tj. ortopeda lub podolog.

Leczenie haluksów

Poprzez wczesne zauważenie zmian zwyrodnieniowych możliwe jest zminimalizowanie tempa nasilania się deformacji stopy. Do metod leczenia zalicza się:

- wkładki do butów: określane są jako peloty. Pozwalają one uzyskać prawidłowy rozkład nacisku na stopie, dzięki czemu możliwe jest spowolnienie rozwoju zwyrodnienia,

- separatory, kliny międzypalcowe: ta metoda leczenia jest zalecana u osób w początkowym stadium choroby. Użycie separatorów daje możliwość przywrócenia prawidłowego ustawienia stopy, a przy tym zmniejszenie dolegliwości bólowych, które utrudniają poruszanie się,

- plastry: plastry na haluksy skutecznie chronią miejsce zmiany przed otarciem, a także zmniejszają ból. Plastry nakleja się na powstała wypukłość,

- osłony: zazwyczaj osłony na haluksy wykonane są z miękkiego silikonu. Tak jak separatory oddzielają paluch od pozostałych palców. Pozwalają na skuteczną ochronę wypukłego miejsca przed uciskiem i otarciem. Osłony na haluksy są stosowane, w celu skorygowania ustawienia palców.

- ortezy korekcyjne: ortezy umożliwiają skorygowanie położenia palucha, a tym samym zapobiegają pogłębianiu się deformacji.

Leczenie operacyjne

Bagatelizowanie objawów haluksów i wiążąca się z tym głęboka deformacja nie podda się wyżej wymienionym metodom leczenia. W niektórych przypadkach konieczne jest przeprowadzenie zbiegu chirurgicznego. W medycynie wyróżnia się kilka metod operacji dostosowanych do indywidualnego stanu pacjenta. Dużą skutecznością cieszy się operacja z zastosowanie specjalnych tytanowych płytek, które pozwalają na prawidłowe ustawienia palucha. Odchodzi się od gipsowania stóp, w związku z czym po zabiegu pacjent chodzi w specjalnym bucie, dzięki temu nie jest unieruchomiony. Do metod operacyjnych stosowanych w leczeniu haluksów zalicza się:

Metodę Scarf: polega ona na trwałym zespoleniu odłamów. Pacjent po dwóch lub trzech dniach od zbiegu może już odciążyć stopę, zakładając specjalny but. Po sześciu tygodniach od przeprowadzonej operacji możliwe jest chodzenie w obuwiu codziennym.

Osteotomię Chevron: Operacja wykonywana tylko w niektórych przypadkach, polega na przeprowadzeniu zbiegu wyłącznie w obrębie głowy oraz kości śródstopia,

Osteotomię klinową i półkulistą: celem zabiegu jest wycięcie klina kostnego w okolicach kości. Czasami jest on usuwany lub przemieszczany w inne miejsce, dzięki temu możliwe jest skorygowanie haluksa.

Profilaktyka haluksów

Lepiej jest zapobiegać jak leczyć, dlatego ważne jest, by dobierać odpowiednie obuwie, które powinno być wykonane z naturalnych oraz elastycznych materiałów. Dzięki temu but nie będzie uciskać palców. Istotne jest, by obudowie było dostosowane do kształtu stopy, co spowoduje równomierne rozłożenie ciężaru ciała. Jeśli pojawiają się zmiany zwyrodnieniowe, należy nosić obuwie zdrowotne. Jedna z metod profilaktyki haluksów jest zakup wkładek ortopedycznych, a w przypadku kobiet unikanie noszenia szpilek i butów z wąskimi noskami.