Antybiotykoodporność - odporność na antybiotyki

Małgorzata Karpińska / 13 kwietnia 2020

Czasami zdarza się, że bakterie wykazują odporność na antybiotyki. Antybiotyki uznawane są za jedno z najważniejszych odkryć medycyny. Bez nich nie byłoby możliwe wykonywanie operacji, przeszczepów i wielu innych zabiegów medycznych. Z powodu narastającej oporności na antybiotyki co roku według danych umiera na świecie prawie 700 tys. osób.

Antybiotykoodporność - odporność na antybiotyki

Jak działa antybiotyk? 

Antybiotyki to związki chemiczne, których zadaniem jest przeciwdziałanie rozwojowi bakterii określane jako działanie bakteriobójcze. Antybiotyki mogą wykazywać także działanie bakteriostatyczne, które polega na zahamowaniu wzrostu bakterii bez jakiegokolwiek negatywnego wpływu na organizm człowieka. Czasami zdarza się, że bakterie są oporne na działanie podanego antybiotyku, w wyniku czego nie można uzyskać pożądanego efektu. W takiej sytuacji mówi się, że są one antybiotykoodporne.

Jak dochodzi do antybiotykoodporności?

W medycynie wyróżnia się antybiotykoodporność pierwotną lub nabytą.

Antybiotykoodporność pierwotna - określana jest również jako oporność naturalna. Występuje w sytuacji, gdy dany drobnoustrój ma właściwości zapobiegające działaniu antybiotyku. Oporność pierwotna może być spowodowana brakiem odpowiednich receptorów, a także brakiem przepuszczalności ściany komórkowej. Tego typu antybiotykoodporność może być spowodowana  zbyt niskim powinowactwem oraz wytwarzaniem enzymów, które powodują rozkładanie się antybiotyku.

Antybiotykoodporność nabyta - jest spowodowana pozyskaniem mechanizmów odporności na dany antybiotyk. Zazwyczaj jest to wynikiem spontanicznej mutacji lub nabyciem odpowiednich genów od innych bakterii. Antybiotykoodporność nabyta występuje u osób, które bardzo często stosowały antybiotyki (dotyczy to antybiotyków stosowanych w medycynie i w produkcji żywności).

Jak można zapobiec odporność na antybiotyki?

W obecnych czasach problem antybiotykoodporności staje się coraz większy. Jest to trudne wyzwanie dla medycyny. W celu zmniejszenia antybiotykoodporności należy w maksymalnym stopniu ograniczyć styczność bakterii z antybiotykiem. Jednym ze sposobów jest przyjmowanie antybiotyków z rozsądkiem. Oznacza to, że powinny być one przyjmowane tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy występuje infekcja bakteryjna. Antybiotyki nie powinny być stosowane przy infekcjach wirusowych tj. grypa lub przeziębienie. Podczas antybiotykoterapii należy zwracać uwagę na to, by stosowane antybiotyki miały jak najwęższy zakres działania. Dzięki temu nie będą negatywnie wpływać na florę bakteryjną. Nie każdy antybiotyk działa na wszystkie bakterie. W związku z tym lek powinien być dostosowany do infekcji. Ważną rolę odgrywa również odpowiednia dawka antybiotyku dobrana do rozmiaru choroby i stopnia zaawansowania. Antybiotykoodporność nabyta jest groźniejsza niż antybiotykoodporność pierwotna.

Rozsądna antybiotykoterapia

Antybiotyki powinny być stosowane dopiero w ostateczności. Podczas antybiotykoterapii należy stosować się do zaleceń lekarskich, a także informacji zawartych na ulotce leku. W czasie przyjmowania antybiotyku nie należy przerywać bezpodstawnie kuracji, w szczególności, jeśli objawy choroby ustąpiły. Istotne w zapobieganiu antybiotykoodporności jest dobranie odpowiedniej dawki leku. Zbyt duża dawka może wywołać skutki uboczne, natomiast zbyt mała nie da pożądanych efektów. Jeśli podczas antybiotykoterapii stosuje się niewystarczającą dawkę leku, dochodzi do wzmacniania bakterii, które doskonalą swój mechanizm lekooporności. Osoby przyjmujące antybiotyki powinny stosować preparaty probiotyczne. Oczywiście lepiej jest zapobiegać niż leczyć, dlatego należy zadbać o odpowiednią profilaktykę zdrowia np. poprzez wykonywanie szczepień ochronnych, stosowanie diety wzmacniającej odporność, aktywność fizyczną oraz hartowanie organizmu. W przypadku zachorowania należy zabrać o warunki i lepiej jest położyć się w łóżku, zamiast chodzić do pracy. Istotny w tym czasie jest odpoczynek i systematyczne wietrzenie mieszkania. Według statystyk oporne na działanie antybiotyków stają się bakterie, które wywołują infekcje opon mózgowych, zapalenie płuc, infekcje kości, a także dróg moczowych. Mutacje bakterii przyczyniają się do coraz większej umieralności ludzi. Badania naukowe podają, że rocznie w wyniku infekcji bakteriami opornymi na antybiotyki umiera aż około 2 mln osób. Obecnie pojawienie się i nieustanne rozprzestrzenianie szczepów bakterii chorobotwórczych, które są odporne na antybiotykoterapię jest jednym z głównych zagrożeń dla naszego zdrowia. Sytuacja taka skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia efektywnej terapii wielu chorób, a w efekcie jest przyczyną wysokiej śmiertelności i wystąpienia wielu powikłań. W wyniku tego, że antybiotyki działają jedynie na bakterie, nie przynoszą oczekiwanych efektów w leczeniu grypy, przeziębienia, zapalenia oskrzeli, czy też zapalenia gardła. Jednak okazuje się, że wielu lekarzy przepisuje nagminnie pacjentom antybiotyki bez wcześniejszego wykonania badania mikrobiologicznego. Taka sytuacja prowadzi do antybiotykoodporności. Problem ten może wystąpić również w sytuacji, gdy pacjent przerwie antybiotykoterapię. W efekcie może dojść do zmutowania się niewrażliwych na antybiotyki bakterii, które mogą przenosić się na inne osoby. Bakterie takie mogą mieć zdolność do "dzielenia się" uzyskaną odpornością na antybiotyki z innymi drobnoustrojami.