Borelioza - objawy i leczenie

Małgorzata Florków / 7 maja 2016

Borelioza (choroba Lyme) jest najbardziej znaną chorobą odkleszczową. Rozpoznanie boreliozy nie stanowi problemu, jeśli pojawił się rumień wędrujący. Jednak w wielu przypadkach konieczne jest przeprowadzenie specjalistycznych badań w kierunku boreliozy.

Borelioza - objawy i leczenie

Czym jest borelioza?

Boreliozy określana jest jako choroba z Lyme oraz krętkowica kleszczowa. Rozpoznaje się ją dopiero od drugiej połowy lat 80. XX w. Borelioza jest wywoływana przez bakterie Borrelia Burgdorferi, które mogą występować w postaci krętek lub w formie przetrwalnikowej tj. cysty. Krętki charakteryzują się tym, że są bardzo ruchliwe, a formy przetrwalnikowe nieruchome. Formy przetrwalnikowe są odporne na działanie niektórych antybiotyków, które są skuteczne w przypadku krętek. Bakterie Borrelia są podstępne i mogą przenikać do komórek ludzkich tj. makrofagi, limfocyty, fibroblasty i tam przeżyć. W przypadku niektórych odmian boreliozy mogą wystąpić objawy w postaci uciążliwych dolegliwości stawowych lub neurologicznych. Niektóre bakterie wywołują również zmiany skórne.

Jak objawia się borelioza?

Bez względu na rodzaj oraz stopień zaawansowania borelioza jest chorobą, która dotyka tkankę łączną, mięśniową, a także nerwowa. Pierwsze objawy choroby rozwijają się już w od pierwszego do trzeciego tygodnia od momentu ukąszenia. W tym czasie może pojawić się rumień wędrujący, który występuje na powierzchni skóry. Jest to zaczerwienienie, którego średnica wynosi od kilku do nawet kilkunastu cm. Rumień wędrujący może być lekko wypukły, ciepły, a także wrażliwy na dotyk ( towarzyszy mu ból). Charakterystyczny rumień występujący po ukąszeniu kleszcza jest jaśniejszy od środka.

Diagnostyka boreliozy opiera się na wykonaniu specjalistycznych badań i jest niezwykle ważna, gdyż rumień wędrujący pojawia się jedynie w około 30% przypadków tej choroby, u dzieci tylko w około 10%.

W okresie rozwoju choroby mogą wystąpić objawy przypominające grypę. W sytuacji, gdy zostaną wprowadzone antybiotyki borelioza przechodzi w tzw. fazę rozsianą. Po upływie dwóch tygodni, nawet do kilku miesięcy mogą pojawić się objawy wtórne. Do takich objawów zalicza się zapalenie stawów, a także zaburzenia neurologiczne oraz kardiologiczne.

W miejscu ukąszeni kleszcza może pojawić się tzw. pseudochłoniak boboreliozowy, który ma formę zapalnego nacieku i jest bezbolesny. Tego typu zmiana stanowi alternatywną formę obrazu klinicznego dla pierwszej fazy choroby, jaką jest borelioza. Pseudochłoniak boreliozowy pojawia się zazwyczaj na płatkach uszu, sutkach lub na mosznie.

W przypadku boreliozy wyróżnia się trzy fazy kliniczne: wczesną miejscową, wczesną rozsianą i późną.

Boreliozie towarzyszą nie tylko zmiany skórne. Choroba wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Po upływie roku od chwili zakażenia choroba przechodzi w postać przewlekłą, podczas której pojawia się wiele objawów m.in. gorączka, dreszcze, tiki mięśni, sztywność karku, a także ból głowy, gardła i stawów. Czasami pojawiają się problemy z podwójnym widzeniem. Borelioza może powodować wystąpienie paraliżu twarzy, zawrotów głowy, problemów z mówieniem, a także z orientacją przestrzenną.

Wśród wszystkich rodzajów boreliozy około 15 % stanowi neuroborelioza, która może dawać objawy nawet po upływie wielu lat po ukąszeniu przez kleszcza. Objawy te wraz z biegiem czasu nasilają się.

Do objawów boreliozy układu nerwowego zalicza się drżenie mięśni, przeczulicę, fibromialgię, parestezję, bóle korzeniowe, drgawki, problemy z koncentracją, zaburzeni pamięci, niedowład wiotki, otępienie, a także zaburzenia charakterologiczne. Neuroborelioza może wywołać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenie mózgu.

Metoda ILADS w leczeniu boreliozy

Wbrew rozpowszechnionym mitom kleszcz nie musi ukąsić, aby doszło do zakażenia. Wystarczy, że na skórze złoży odchody i to może być czynnikiem wywołującym zakażenie. Siedlisko bakterii znajduje się w przewodzie pokarmowym kleszcza. W przypadku metody ILADS nie czeka się na pojawienie pierwszych objawów boreliozy. Leczenie ILADS jest uzupełniane odpowiednią dieta, stosowaniem probiotyków, witamin oaz mikroelementów. Antybiotykoterapia opiera się na przyjmowaniu doksycykliny, amoksycyliny i cefuroksymu. Według zwolenników tj. metody leczenia lepiej jest zaryzykować wprowadzając mieszankę antybiotyków niż pozwolić rozwinąć się boreliozie. Terapia jest dość agresywna, ponieważ mieszanki leków są stosowane w dużych dawkach przez długi czas, aż do chwili ustąpienia objawów choroby, później przez okres od dwóch do czterech miesięcy konieczne jest dalsze przyjmowanie antybiotyków, tak by wyeliminować formy przetrwalnikowe bakterii.

Leczenie boreliozy metodą IDSA

Metoda ta polega na podaniu antybiotyków dopiero w chwili pojawienia się objawów boreliozy. Jeśli dojdzie do ukąszenia zazwyczaj stosuje się pojedynczą dawkę doksycyliny, która wynosi 200 mg w przypadku osób dorosłych.

Odpowiednia diagnostyka

Obecnie nie ma żadnych testów, które w 100% mogą wykluczyć lub potwierdzić boreliozę. Standardowe badanie polega na oznaczeniu przeciwciał IgM i IgG przeciw Borelli we krwi pacjenta. Przeciwciała pojawiają się w surowicy dopiero po upływie kilku tygodni od momentu zakażenia. W tym czasie bakterie mogą przenieść się z krwi do płynu stawowego, a nawet centralnego układu nerwowego. W takiej sytuacji następuje spadek stężenia przeciwciał we krwi. W związku z tym zdarzają się przypadki pacjentów posiadających żywe krętki w organizmie, u których badanie wykazało ujemny wynik.

W Polsce najpopularniejszym badaniem jest test Elisa, jednak jest on wiarygodny tylko na 30%.

Czulszym badaniem jest Western Blot, którego wiarygodność wynosi 70%, jednak można go wykonać dopiero po upływie trzech tygodni od momentu ukąszenia.

Najskuteczniejszym badaniem jest test PCR, które polega na wykryciu DNA bakterii we krwi, moczu, płynie stawowym lub mózgowo-rdzeniowym. Badanie można wykonać już w ciągu kilku dni od momentu ukąszenia. Test PCR jest wykonywany tylko w nielicznych miejscach w Polsce.