Celiakia - przyczyny, objawy, rodzaje i leczenie

Małgorzata Karpińska / 20 kwietnia 2020

Celiakia to przypadłość objawiająca się nietolerancja glutenu, czyli białka znajdującego się w nasionach pszenicy, żyta jęczmienia, a także owsa. Jest to problematyczne schorzenie, gdyż bardzo często gluten znajduje się w składzie pasztetów, lodów, słodyczy, sosów, parówek, a nawet leków.

Celiakia - przyczyny, objawy, rodzaje i leczenie

Czym jest celiakia?

Celiakia, czyli nietolerancja glutenu jest chorobą trzewną. W medycynie określa się ją również jako glutenozależna enteropatia jelita cienkiego. Schorzenie to należy do grupy chorób autoimmunologicznych o podłożu genetycznym. Nietolerancja glutenu trwa całe życie. Gluten, który wykazuje działanie toksyczne na organizm osoby chorej, prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego i wypustek błony śluzowej, które zwiększają powierzchnię jelita i odgrywają kluczową rolę we wchłanianiu składników odżywczych. Celiakia upośledza wchłanianie pokarmu, co w efekcie prowadzi do wystąpienia różnych objawów klinicznych.

Przeprowadzone badania medyczne wykazały, że celiakia jest wynikiem nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej organizmu na gluten zawarty w spożytych produktach. Za wystąpienia tej przypadłości odpowiada współdziałanie czynników genetycznych, immunologicznych oraz środowiskowych. Wiele osób popełnia błąd i myli celiakię z alergią, co jest nieprawdą. Obecnie jest to jedna z najpopularniejszych nietolerancji pokarmowych występujących u człowieka. Dotyka ona osób w każdym wieku. Bardzo często występuje ona u małych dzieci w momencie wprowadzenia do diety glutenu,u nastolatków w okresie dorastania, u kobiet w ciąży, a także u osób dorosłych, które przeżyły silny stres emocjonalny. Celiakia może być spowodowana również wystąpieniem silnej infekcji po przebytej wcześniej operacji.

Kto jest narażony na wystąpienie nietolerancji glutenu?

Celiakia jest chorobą, która występuje najczęściej u osób cierpiących na cukrzycę typu pierwszego, choroby autoimmunologiczne lub zespoły uwarunkowane genetycznie np. zespół Downa. Bardzo często przypadłość ta  jest uwarunkowana genetycznie. Według przeprowadzonych badań celiakia dotyczy aż 3/4 przypadków u obojga bliźniąt jednojajowych, których organizmy są identyczne pod względem genetycznym.

Celiakia - objawy

Celiakia to przypadłość, która rozwija się stopniowo lub atakuje nagle. Do czynników, które mogą odpowiadać za jej wystąpienie, można zaliczyć:

- ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy,

- przebyte operacje w obrębie przewodu pokarmowego,

- biegunkę podróżnych,

- ciążę.

Do głównych objawów nietolerancji glukozy zalicza się przewlekłą biegunkę, zaparcia, dolegliwości bólowe brzucha, wzdęcia, utratę masy ciała, nudności i wymioty, nawracające nadżerki jamy ustnej, a także zaburzenia funkcjonowania wątroby.

Czasami zdarza się, że Celiakia wywołuje objawy skórne, które mogą wskazywać na chorobę Duhringa, będącą skórną postacią celiakii. Do objawów nietolerancja glutenu zalicza się również opóźnienie dojrzewania płciowego, zaburzenia równowagi, dolegliwości bólowe padaczkę, bladość, zmęczenie, niski wzrost, osłabienie mięśni, a także zaburzenia krzepnięcia krwi, które objawiają się częstym powstawaniem siniaków i wystąpieniem krwawień z nosa. Objawy te mogą się zmieniać w zależności od wieku chorego.

Wyróżnia się trzy rodzaje celiakii: pełnoobjawową, skąpoobjawową i ukrytą.

Celiakia pełnoobjawowa, czyli klasyczna występuje najczęściej u dzieci, kobiet w ciąży oraz osób starszych. Do jej typowych objawów zalicza się:

- dolegliwości bólowe brzucha.

- wzdęcia.

- biegunki.

- utratę masy ciała.

- niski wzrost,

- wystąpienie zaburzeń rozwoju w przypadku dzieci,

- depresję,

- zmianę usposobienia,

- objawy niedoborowe, które są wynikiem zespołu nieprawidłowego wchłaniania np. anemia.

Celiakia skąpoobjawowa może przebiegać nawet bezobjawowo. Zmiany chorobowe obejmują wyłącznie błonę śluzową jelita cienkiego. Ta postać nietolerancji glukozy występuje najczęściej. Jej głównymi objawami są:

- afty i wrzodziejące zapalenie jamy ustnej,

- ubytki szkliwa zębów,

- chroniczne zmęczenie,

- niewyjaśniona niedokrwistość niedoboru żelaza,

- wysoki poziom cholesterolu,

- zaburzenia neurologiczne,

- uciążliwe dolegliwości bólowe głowy,

- depresję,

- problemy skórne,

- osteoporozę,

- bóle kostne oraz stawowe,

- nawykowe poronienia lub trudności z zajściem w ciążę,

- choroby autoimmunologiczne.

Celiakia ukryta jest rozpoznawana poprzez wykonanie badania na obecność charakterystycznych przeciwciał we krwi pacjenta, u którego obraz jelita jest prawidłowy. U takich osób w przyszłości może wystąpić zanik kosmków i pełny rozwój choroby.

Rozpoznanie celiakii i dieta

Obecnie nie ma żadnego konkretnego badania diagnostycznego pozwalającego na potwierdzenie lub wykluczenie Celiakii. Do tego celu wykorzystuje się oznaczenie typowych dla niej przeciwciał. Czasami przeprowadza się także badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego pozwalające na dokonanie oceny dwunastnicy. W przypadku tego początkowego odcinka jelita cienkiego o Celiakii może świadczyć spłaszczenie lub brak fałdów błony śluzowej, nierównomierna powierzchnia, a także prześwitywanie naczyń krwionośnych. Podczas badania endoskopowego specjalista może pobrać wycinek, czyli wykonać tzw. biopsję umożliwiającą określenie czy występuje zanik kosmków.

Celiakia to choroba trwająca do końca życia. Nie ma skutecznej metody pozwalającej na jej wyleczenie. W związku z tym konieczne jest stosowanie diety bezglutenowej wykluczającej spożywanie produktów, w których składzie znajduje się pszenica żyto jęczmień i owies. Zabronione jest także spożywanie produkty z pszenżytem i orkiszem. Dieta bezglutenowa pozwala na spożywanie pokarmów naturalnych pozbawionych glutenu oraz produktów, w których zawartość glutenu jest mniejsza niż 20 mg 1000 g. Na opakowaniach takich produktów widnieje symbol przekreślonego kłosa.

Bardzo często Celiakii towarzyszy niedobór enzymu trawiącego laktozę, czyli cukru mlecznego. W związku z tym wskazane może być częściowe wykluczenie z diety mleka oraz produktów mlecznych.