Hiperprolaktynemia: przyczyny, objawy i leczenie

Małgorzata Florków / 28 listopada 2019

Czym jest hiperprolaktynemia, czyli nadmiar prolaktyny? Hiperprolaktynemia to obecnie często spotykana dolegliwość. Objawia się podwyższonym stężeniem prolaktyny we krwi tj. powyżej 25µg/l. Prolaktyna jest hormonem produkowanym przez komórki przysadki gruczołu, który umiejscowiony jest w środkowym dole czaszkowym. Poziom prolaktyny we krwi waha się w ciągu dnia. Jego najwyższe stężenie występuje podczas snu. Na uwalnianie prolaktyny ma wpływ wysiłek fizyczny i dieta. W przypadku kobiet hormon ten odpowiada za produkcję pokarmu po porodzie. W związku z tym, podczas ciąży i po urodzeniu dziecka, obserwuje się wysokie stężenie prolaktyny. Hormon ten ma znaczny wpływ na pracę jajników i jąder, a także na działanie testosteronu i estrogenu.

Hiperprolaktynemia: przyczyny, objawy i leczenie

Jakie są normy?

Kobiety

< 23 µg/l w fazie folikularnej

< 40 µg/l w fazie lutealnej

Mężczyźni

< 20 µg/l

Co wpływa na podwyższenie stężenia prolaktyny w organizmie?

Nie w każdym przypadku podwyższony poziom prolaktyny świadczy o chorobie. Tak jak zostało wspomniane to wcześniej, wyższe stężenie hormonu występuje w okresie ciąży, a także podczas karmienia. Wzrost prolaktyny następuje również pod wpływem stresu, traumatycznych przeżyć i dolegliwości bólowych. Spożywanie posiłków bogatych w białka, również przyczynia się do wzrostu stężenia hormonu. 

Czasami zdarza się, że za wzrost stężenia prolaktyny odpowiada przyjmowanie niektórych leków tj. leki na nadciśnienie, na alergię, wrzody, a także leki przeciwbólowe. Podwyższenie poziomu prolaktyny może być wynikiem zażywania leków na depresję i schizofrenię. W związku z tym w rozpoznaniu hiperprolaktynemii ważną rolę odgrywa wywiad lekarski i poinformowanie lekarza o ewentualnie przyjmowanych lekach. Bardzo często zdarza się, że wysoki poziom stężenia prolaktyny jest spowodowany guzem przysadki, który określany jest jako gruczolak. Jest to łagodna zmiana przysadki mózgowej. Zazwyczaj guzy te są małe (nie przekraczają 1 cm).

Hiperprolaktynemia może być także wynikiem choroby naciekowo- zapalnej podwzgórza, niewydolności nerek oraz wątroby, urazu podwzgórza i szypuły przysadki, a także niewyrównanej niedoczynności tarczycy. Podwyższenie poziomu hormonu występuje również przy obecności nieprawidłowej cząsteczki prolaktyny.

W medycynie wyróżnia się również hiperprolaktynemię czynnościową, która polega na podwyższeniu stężenia prolaktyny w odpowiedzi na niektóre bodźce tj. sytuacja sterowa, seks, sen, a także drażnienie sutków.

Objawy Hiperprolaktynemii

W przypadku, gdy za hipoprolaktynemię odpowiada guz, to jej objawy są uzależnione od jego wielkości. Kobiety i mężczyźni mają różne symptomy świadczące o zburzeniu wydzielania tego hormonu , jednak wspólną cechą jest nieprawidłowe funkcjonowanie gonad, co w konsekwencji prowadzi do niedoczynności jajników lub jąder.

W przypadku kobiet, które są przed menopauzą, hiperprolaktynemia może powodować niepłodność, zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, zmniejszenie libido, uderzenia gorąca, hipogonadyzm, suchość pochwy, a także osteopenię.

Mężczyźni, którzy cierpią na podwyższony poziom prolaktyny, mogą mieć objawy w postaci: impotencji, obniżenia libido, niepłodności, ginekomastii, hipogonadyzmu i osteoporozy. W przypadku mężczyzn podwyższenie poziomu prolaktyny. powoduje zmniejszenie owłosienia płciowego, a także spadek masy mięśniowej.

Rozpoznanie hiperprolaktynemii

U kobiet z podwyższonym stężeniem prolaktyny pierwszym krokiem w postawieniu diagnozy jest wyeliminowanie ciąży. Istotne u obu płci jest zweryfikowanie przyjmowanych leków, które mogą podnosić poziom tego hormonu oraz wykonanie badania TSH, pomocnego w rozpoznaniu niedoczynności tarczycy. W sytuacji, gdy wszystkie powyższe czynniki zostaną wyeliminowane, przeprowadza się rezonans magnetyczny z użyciem kontrastu. Badanie to pozwala wykryć guz i określić jakich jest rozmiarów. U pacjentów, gdzie wynik badania oznaczającego poziom prolaktyny jest nieznacznie podwyższony, zaleca się kilkukrotne powtórzenie badania np. co 30 minut lub po wcześniejszym zażyciu metoklopramidu. U pacjentów z guzem, poziom prolaktyny będzie cały czas podwyższony niezależnie od tego, czy podano metoklopramid.

Jak leczyć hiperprolaktynemię?

Leczenie tej przypadłości jest planowane na podstawie przyczyn i występujących objawów. Jego podstawą jest przyjmowanie odpowiednich leków. Zastosowanie odpowiednich leków pozwala na zmniejszenie guza i poziomu prolaktyny we krwi. W efekcie dochodzi do poprawy funkcjonowania gonad. Podczas leczenia hiperprolaktynemii przyjmuje się leki dopaminergiczne, których zadaniem jest unormowanie poziomu prolaktyny, a także poprawa pracy jajników lub jąder. 

Do leków dopaminergicznych zalicza się:

- bromokryptynę: jest to tani lek , ale wiele pacjentów zgłasza, że podczas jego przyjmowania występują skutki uboczne tj. mdłości. W związku z tym zaleca się przyjmowanie leku na noc.

- kabergolinę: jest to droższy lek od bromokryptyny, ale nie powoduje wystąpienia skutków ubocznych. Przyjmuje się go dwa razy w tygodniu lub rzadziej.

- chinagolid: ten lek również należy do droższych preparatów, ale dzięki temu nie wywołuje działań niepożądanych.

Wyżej wymienione preparaty mają różną siłę działania, w związku z tym leczenie hiperprolaktynemii powinno być dobrane indywidualnie dla każdego pacjenta tak, by uniknąć ewentualnych efektów ubocznych. Jest to bardzo ważne, gdyż nie wszystkie leki mogą być stosowane przez kobiety, które starają się o dziecko. Wprowadzenie leczenia farmakologicznego powoduje zmniejszenie poziomu prolaktyny, dzięki czemu ustępują jej objawy. W przypadku pacjentek z hiperprolaktynemią czynnościową, u których inne przyczyny niepłodności zostały wykluczone, specjalista może zaproponować wprowadzenie okresowego leczenia. Jednak po potwierdzeniu ciąży konieczne jest odstawienie leku. Czasami zdarza się, że lekarz może zadecydować o zaprzestaniu przyjmowania leku obniżającego poziom prolaktyny, ale istotne jest wtedy wykonywanie systematycznych badań, gdyż hiperprolaktynemia może powrócić nawet po dłuższym czasie. 

W przypadku guzów, gdzie nie ma efektów leczenia zachowawczego lub pacjent źle toleruje przyjmowanie leków, przeprowadza się leczenie operacyjne prolactinoma.