Nietrzymanie moczu (NTM): przyczyny, objawy, leczenie

Małgorzata Florków / 2 grudnia 2019

Nietrzymanie moczu to przypadłość, która objawia się niekontrolowanym wyciekiem moczu przez cewkę moczową. NTM wywołuje dyskomfort oraz poczucie skrępowania u osoby chorej, w wyniku czego stanowi poważny problem socjalny. Nawet, jeżeli choroba ma zaawansowany stopień - można zastosować skuteczne leczenie.

Nietrzymanie moczu (NTM): przyczyny, objawy, leczenie

Na czym polega nieotrzymanie moczu?

Przypadłość ta występuje niezależnie od płci i wieku, jednak w przypadku kobiet pojawia się znacznie częściej. Statystyki podają, że nietrzymanie moczu występuje u ok. 10 5-15% każdego społeczeństwa, w związku z czym przypadłość ta jest traktowana jako choroba społeczna. NTM może pojawiać się jako objaw lub skutek występujących schorzeń układu nerwowego. Sytuacja taka ma miejsce w przypadku chorób tj. choroba parkinsona, Alzheimera oraz Stwardnienia rozsianego. Nietrzymanie moczu może występować również u osób cierpiących na schorzenia metaboliczne pn. cukrzycę. Większa zachorowalność na NTM występuje u płci żeńskiej. Wynika to z budowy anatomicznej organizmu człowieka. Bardzo często nietrzymanie moczu pojawia się po ciąży i porodzie, a w późniejszym okresie może być spowodowane zmianami hormonalnymi, które występują w okresie menopauzy. W przypadku mężczyzn w starszym wieku, NTM jest zazwyczaj wynikiem problemów z prostatą.

W chwili oddawania moczu dochodzi do kurczenia się mięśni, znajdujących się w ścianie pęcherza moczowego. W wyniku tego następuje wymuszenie przepływu płynu do dróg moczowych. W tym samym momencie rozluźniają się mięśnie cewki moczowej, co umożliwia, wydostanie się moczu na zewnątrz. W sytuacji, gdy mięśnie pęcherza moczowego nagle się kurczą lub nie są na tyle silne, by utrzymać mocz w środku, mówimy o nietrzymaniu moczu-NTM. Osłabienie mięśni pęcherza powoduje, że mocz wycieka nawet przy niewielkim nacisku. Czynnikiem sprzyjający wystąpieniu NTM jest otyłość, która wywołuje większe ciśnienie jamy brzusznej niż ma to miejsce u osób szczupłych.

Nietrzymanie moczu to przypadłość, występująca pod wieloma postaciami. Ze względu na ten fakt Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (International Continence Society) dokonało następującego podziału:

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Przypadłość ta jest spowodowana wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej np. podczas kaszlu, kichania, a także po wysiłku fizycznym, skutkującym mimowolnym wyciekiem moczu. Osoby zmagające się z tą przypadłością nie kontrolują tego. Mocz bezwiednie wypływa w niewielkich ilościach. Podczas takiej sytuacji pojawia się uczucie parcia. Przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu nie odczuwa się potrzeby jego oddawania np. podczas spoczynku nocnego.

Nietrzymanie moczu z parcia

W tym przypadku dochodzi do mimowolnego popuszczania moczu, w wyniku przymusowego parcia na mocz. Sytuacja ta może być spowodowana niestabilnością lub nadmiernym pobudzeniem wypieracza pęcherza moczowego. Osoba cierpiąca na ten rodzaj nietrzymania moczu odczuwa silne parcie, po czym oddaje mocz mimowolnie nawet podczas spoczynku.

Mieszane nietrzymanie moczu

Ten rodzaj nietrzymania moczu jest rozpoznawany u pacjentów, u których występują objawy wysiłkowego nietrzymania moczu przy jednoczesnym naglącym nietrzymaniem moczu.

Nietrzymani moczu z przepełnienia

Nietrzymanie moczu z przepełnienia występuje zazwyczaj u mężczyzn zmagających się z problemem powiększeniu gruczołu krokowego. Objawem tej przypadłości jest stały lub chwilowy wyciek moczu z pęcherza, który jest przepełniony i rozciągnięty. Sytuacja taka jest wynikiem upośledzenia funkcji kurczenia się wypieracza, który prowadzi do nadmiernego wypełniani się pęcherza moczowego.

Czym jest kropelkowe nietrzymanie moczu?

Kropelkowe nietrzymanie moczu dotyka zazwyczaj mężczyzn. Polega ono na wyciekaniu moczu, zaraz po jego oddaniu. Stan ten jest wynikiem osłabienia mięśni dna miednicy, które prowadzą do niepełnego opróżnienia pęcherza. W przypadku tego schorzenia można zmniejszyć lub całkowicie usunąć uciążliwe objawy poprzez systematyczne wykonywanie ćwiczeń mięśni Kegla, które kontrolują oddawanie moczu.

Leczenie nietrzymania moczu

W pierwszym etapie leczenia stosuje się metody zachowawcze polegające na ćwiczeniu mięśni kegla. W przypadku mężczyzn podczas wykonywania tych ćwiczeń można zauważyć minimalne podnoszenie się penisa w stronę tułowia. Podczas prawidłowego wykonywania ćwiczenia mięśni Kegla, nie powinny napinać się mięśnie pośladków, brzucha oraz nóg. U kobiet zmagających się z problemem nietrzymania moczu, lekarz może zalecić stosowanie rożków pochwowych, które pełnią funkcję ciężarków. W leczeniu nietrzymania moczu stosuje się również stymulację elektryczną, która polega na umieszczeniu specjalnych elektrod w odbycie lub pochwie. Podczas takiej stymulacji dochodzi do pobudzania oaz wzmacniania mięśni dna miednicy. Ta metoda leczenia przynosi zadowalające efekty w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu oraz nietrzymania moczu z parcia. Po kilku miesiącach wykonanych zabiegów objawy powinny całkowicie ustąpić.

Nietrzymanie moczu można leczyć także farmakologicznie. Do tego celu stosuje się zazwyczaj leki antycholinergiczne, których zadaniem jest uspokojenie nadreaktywnego pęcherza. Leki te są zalecane u pacjentów z nietrzymaniem moczu z parcia. Kolejną metodą leczenia jest stosowanie leków miejscowych zawierających estrogen. Preparaty te łagodzą podrażnienia i skutecznie odbudowują tkanki cewki moczowej, a także okolic pochwy. Podanie zastrzyku do tkanki otaczającej cewkę moczową, powoduje zwiększenie objętości wprowadzane substancji. W wyniku tego cewka pozostaje zamknięta, a wyciek moczu jest znacząco ograniczony. W leczeniu nietrzymania moczu stosuje się zastrzyki z botuliną, które są wprowadzane do mięśnia zwieracza pęcherza moczowego. U pacjentów z mieszanym i wytrzymałościowym nietrzymaniem moczu stosuje się trójcykliczne leki przeciwdepresyjne.

Kolejną metodą leczenia tej uciążliwej przypadłości jest operacja z zastosowaniem implantów, sztucznych zwieraczy lub taśm podwieszających. Sztuczne zwieracze są zazwyczaj stosowane u mężczyzn, po leczeniu raka prostaty lub cierpiących na powieszenie gruczoły prostaty, skutkujące osłabieniem zwieracza. Sztuczny zwieracz ma postać małego krążka, który jest umieszczany wokół szyi pęcherza moczowego. Krążek jest wypełniony płynem i powoduje zamknięcie zwieracza do chwili, aż pacjent będzie chciał oddać mocz. W celu opróżnienia pęcherza naciska się zastawkę, która jest umieszczona pod skórą. W wyniku tego następuje rozluźnienie sztucznego zwieracza, a w efekcie występuje swobodny przepływu moczu.