Wrażliwość na insulinę (insulinooporność). Jakie są przyczyny, objawy i leczenie

Małgorzata Florków / 29 listopada 2019

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że chroniczne zmęczenie, senność, obniżony nastrój, a także trudności z utrzymaniem prawidłowej wagi to objawy zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Przypadłość ta jest określana jako insulinooporność, która nie jest zaliczana do jednostek chorobowych, jednak bagatelizowanie tego problemu może doprowadzić do cukrzycy typu drugiego.

Wrażliwość na insulinę (insulinooporność). Jakie są przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest insulinooporność?

Zanim przejdziemy do wyjaśnienia, na czym polega insulinooporność, warto wiedzieć, czym jest insulina. Jest to hormon, który produkuje trzustka. Zadaniem insuliny jest wprowadzenie glukozy, która krąży we krwi do organizmu. Dzięki temu jest przekształcana w energię.

Zaburzenie gospodarki węglowodanowej charakteryzuje się zmniejszeniem wrażliwości mięśni, tkanki tłuszczowej, a także komórek wątroby (hepatocytów) na insulinę. Insulina jest jednym z najważniejszych hormonów w naszym organizmie. To ona umożliwia nam, wykorzystanie energii pochodzącej ze składników odżywczych, znajdujących się w naszej diecie.

Składniki odżywcze znajdujące się w posiłkach są trawione w układzie pokarmowym i rozkładane na proste związki chemiczne tj. białka, cukry oraz tłuszcze. Tak otrzymane związki chemiczne są transportowane przez układ krwionośny do komórek naszego organizmu. To właśnie tam ważną rolę odgrywa insulina, która umożliwia wchłanianie glukozy do komórek, celem produkowania z niej energii.

Wrażliwość na insulinę

W medycynie mówi się o insulinowrażliwości, w sytuacji, gdy komórki organizmu w sposób prawidłowy reagują na insulinę, znajdującą się w naszym krwiobiegu. Dzięki temu po spożyciu posiłku, obfitego w dużą ilość węglowodanów, organizm jest w stanie sobie z tym poradzić i utrzymać poziom glukozy we krwi na prawidłowym poziomie.

Insolinoooporność jest częścią zespołu metabolicznego na, który składają się zaburzenia ściśle ze sobą powiązane. Do takich zaburzeń zaliczamy:

- otyłość,

- nadciśnienie tętnicze,

- zaburzenia metabolizmu trójglicerydów i cholesterolu,

- podwyższenie poziomu glukozy we krwi na czczo powyżej 100 mg/dl.

Co wpływa na wystąpienie insulinooporności?

Czasami zdarza się, że insulinooporność jest uwarunkowana genetycznie. Przykładem tutuaj jest przypadek produkcji hormonu o nieprawidłowej budowie. Sytuację taką określa się zespołem zmutowanej insuliny. Przyczyną wystąpienia insulinooporności, może być także podwyższenie poziomu hormonów, które działają na insulinę tj. kortyzol, glukagon, androgeny, hormon wzrostu, parathormon, a także hormony tarczycy.

Na rozwój insulinooporności wpływa także wiek, niska aktywność fizyczna, dieta wysokokaloryczna oraz zażywanie leków, które mają działanie diabetogenne m.in. tabletki antykoncepcyjne, diuretyki tiazydowe, blokery kanału Ca, a także glikokortykosteroidy.

Konsekwencje zdrowotne insulinooporności

Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, jak insulinooporność może wpływać na organizm. Problem ten jest często bagatelizowany. Odpowiednia wiedza lekarzy na ten temat i konsultacja może zapobiec wystąpieniu negatywnych skutków zdrowotnych. Jest to bardzo ważne, gdyż insulinooporność może doprowadzić do rozwoju chorób układu sercowo naczyniowego (głównie miażdżycy), niealkoholowego stłuszczenia wątroby, zespołu policystycznych jajników, a także cukrzycy typu 2.

Odpowiednia diagnostyka

Wyróżnia się kilka metod pomocnych w diagnozowaniu insulinooporności: 

- Metoda klamry metabolicznej

Metoda ta wyznacza parametr GIR (prędkość wlewu glukozy). Podczas badania podaje się pacjentowi glukozę i insulinę w formie kroplówki. Podczas trwania wlewu ilość insuliny się nie zmienia, jednak modyfikuje się ilość glukozy. Uważa się, że jest to najskuteczniejszy sposób rozpoznania insulinooporności, jednak wykonuje się ją rzadko ze względu na skomplikowany przebieg, a także wysoki koszt badania.

- Homeostatic Model Assessment, czyli metoda HOMA

Badanie to polega na pobraniu krwi pacjenta i oznaczenia poziomu glukozy oraz insuliny. Na podstawie wyniku dokonuje się wyliczenia tzw. wskaźnika insulinooporności, czyli HOMA-IR. Stosuje się do tego specjalny wzór.

- Doustny test obciążenia glukozą

Jest to najczęściej stosowane badanie w diagnostyce insulinooporności. Polega ono na wypiciu przez pacjenta glukozy i obserwowaniu reakcji organizmu. Bada się szybkość regulacji poziomu cukru we krwi pacjenta, a także jak szybko dochodzi do wchłonięcia glukozy do tkanek.

Jak leczyć insulinoopornosć?

W przypadku osób z nadwagą konieczne jest zmniejszenie masy ciała. W sytuacji, gdy insulinooporność jest wynikiem stosowanych leków, lekarz może zalecić ich zamianę na inny preparat. Istotną rolę w leczeniu insulinooporności odgrywa aktywność fizyczna oraz zmiana diety. Czasami zdarza się, że u osób z insulinooopornością wprowadza się metforminę, czyli lek, który jest stosowany u pacjentów z cukrzycą typu 2. Pozwala on na zmniejszenie wydzielania glukozy, a także zwiększa wrażliwość mięśni i tkanki tłuszczowej na wydzielaną insulinę. Dzięki temu dochodzi do obniżenia poziomu glukozy we krwi i zmniejszenie produkcji insuliny. Przyjmowanie metforminy powoduje, również obniżenie stężenia trójglicerydów i cholesterolu w osoczu.

Jak powinna wyglądać zdrowa dieta osoby z insulinooopornością?

W pierwszej kolejności należy ograniczyć spożywanie produktów zawierających cukry proste. Należy odstawić słodycze, suszone owoce, ciastka, soki owocowe oraz inne słodzone napoje. Niewskazane jest także białe pieczywo, produkty wytworzone z białej mąki i makarony. Do diety powinno wprowadzić się produkty, zawierające większe ilości błonnika np. brokuły, awokado, kasze gruboziarniste. Osoby cierpiące na insulinooporność, powinny unikać produktów, które są przetworzone. Zaliczają się tutaj różnego rodzaju fast foody, parówki, a także gotowe dania, dostępne na półkach sklepowych. Kluczem do sukcesu jest spożywanie regularnych posiłków w ciągu dnia ( od 4 do 5). Ważne jest, by nie podjadać w międzyczasie. Podsumowując w diecie osób z insulinoopornością, powinno ograniczyć się spożywanie węglowodanów, a zwiększyć ilość spożywanego białka i tłuszczów. Prościej mówiąc, ograniczamy spożywanie płatków, chleba, produktów zbożowych, a zwiększamy ilość jaj, mięsa, orzechów itp.