Zdrowe jelita

Anna Serwatkiewicz / 24 maja 2016

Zdrowe jelita są skolonizowane przez bakterie wspomagające trawienie i przyswajanie pokarmów, a także usuwanie niestrawionych resztek pokarmu oraz niepotrzebnych substancji, jak toksyny i ich metabolity. Mikroflora jelitowa zbudowana jest z flory autochtonicznej - symbiotycznej, chroniącej przed szkodliwymi mikroorganizmami oraz allochtonicznej, pochodzącej z otoczenia (głównie z pożywienia). U osób zdrowych w mikroflorze jelit przeważają mikroorganizmy korzystne dla organizmu, które pozostają ze sobą w stanie równowagi biologicznej. Jako całość stanowią one sprawnie funkcjonujący ekosystem, a ich łączna masa waha się między 1,5 do 2 kilograma. Dzięki tego typu bakteriom jelita tworzą jedyny kanał wydalania związków nierozpuszczalnych w wodzie, a rozpuszczalnych w tłuszczach. Gdy jednak występujący w równowadze biologicznej ekosystem naturalnej mikroflory zostanie zachwiany (np. wskutek antybiotykoterapii, radioterapii, zakażeń bakteryjnych i wirusowych, silnego stresu, niewłaściwej diety, nadużywania alkoholu itp.), mogą pojawić się rozmaite problemy ze strony układu pokarmowego, m.in. zaparcia, które są skutkiem nieprawidłowej perystaltyki. Dochodzi wówczas do tzw. intoksykacji organizmu, która wywołuje to wtórnie zmiany w rozmaitych innych tkankach (zwłaszcza w tkance tłuszczowej) i skutkować rozwojem rozmaitych dolegliwości bólowych i schorzeń, jak zespół metaboliczny czy otyłość. Istotne jest zatem, by dostarczać organizmowi substancji, które wspomogą prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego i usprawnią bądź wspomogą pracę jelit. Należą do nich prebiotyki i probiotyki.

Zdrowe jelita

Prebiotyki - baza dla prawidłowego wzrostu mikroorganizmów jelitowych

Prebiotyki są obecnymi w diecie, bądź wprowadzonymi do niej substancjami, które wspomagają wzrost prawidłowej flory bakteryjnej jelit, przyczyniając się tym sam tym do pozytywnego efektu zdrowotnego dla całego organizmu. W przemyśle spożywczym znane są powszechnie jako błonnik pokarmowy. Oba te pojęcia odnoszą się do składników pokarmowych niepodlegających strawieniu w przewodzie pokarmowym, z tą różnicą, że prebiotyki podlegają fermentacji przez ściśle określone grupy mikoorganizmów, a błonnik jest wykorzystywany przez szereg mikroorganizmów bytujących w obrębie okrężnicy. W związku z powyższym prebiotyki mogą być błonnikiem, jednak błonnik niekoniecznie musi być prebiotykiem.

Do prebiotyków należą m.in. białka, tłuszcze, oligosacharydy lub polisacharydy (celuloza, pektyny, skrobia), które nie ulegają trawieniu i w formie niezmienionej docierają do światła jelita, by tam rozwijać swoje działanie. Stymulują one zmiany ilościowe i aktywność różnych szczepów bakteryjnych, m.in. z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Zapobiegają również powstawaniu nowotworów, ograniczając wydzielanie substancji trujących przez występujące w jelicie bakterie gnilne i feralne. Ponadto są odpowiedzialne za produkcje witaminy B, obniżanie we krwi poziomu szkodliwego cholesterolu frakcji LDL. Stanowią też doskonałą pożywkę dla organizmów probiotycznych zasiedlających jelita. Wpływają też pozytywnie na perystaltykę przewodu pokarmowego. Spore ich ilości występują w cebuli, czosnku, karczochach, porze, cykorii, bananach i ziemniakach, które warto włączyć do swojej diety w celu utrzymania prawidłowego składu flory bakteryjnej jelit oraz ich prawidłowej perystaltyki.

Probiotyki - mikroorganizmy warunkujące zdrowie jelit

Probiotyki definiuje się jako podawane doustnie wyselekcjonowane kultury bakteryjne lub drożdży, najczęściej bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus), których zadaniem jest korzystne dla zdrowia działanie w przewodzie pokarmowym, poprzez immunomodulację oraz zachowywanie prawidłowej flory fizjologicznej. Najlepiej zbadanymi szczepami bakterii występującymi w jelitach są dwa gatunki: Bifidobactericum oraz Lactobacillus. Choć ich działanie nie jest jeszcze do końca poznane, wiadomo, że wpływają na podniesienie ogólnej odporności organizmu. Korzystnie wpływają na przywrócenie prawidłowej mikroflory jelit po terapii antybiotykowej i biegunce, działają łagodząco w przebiegu biegunek rotawirusowych, a także zmniejszają dolegliwości związane z biegunką podróżnych. Wywierają również korzystny wpływ na układ pokarmowy w przypadku wzdęć i zaparć. Prowadzone są badania wykazujące, że bakterie probiotyczne, będąc naturalnym konkurentem bakterii Helicobakter pylori wywołującej chorobę wrzodową żołądka, mogą być przydatne w jej leczeniu i stosowane w miejsce antybiotykoterapii.

Naturalnym źródłem probiotyków są fermentowane produkty mleczne, np. zsiadłe mleko, jogurty naturalne, kefiry, maślanka. Bardzo duże ich ilości występują także we wszelkiego rodzaju kiszonkach: ćwikle, kapuście kiszonej, kwaszonych ogórkach. Bogatym źródłem probiotyków jest także naturalny kwas chlebowy (bez chemicznych dodatków).

Symbiotyki - probiotyki i prebiotyki w jednej pigułce

Bogatym źródłem zarówno probiotyków i prebiotyków są dostępne w aptekach preparaty, zawierające każdą z tych grup składników żywieniowych. Na rynku pojawia się również coraz więcej suplementów diety, w których składzie można znaleźć jednocześnie probiotyki, jak i prebiotyki. Występują one pod nazwą symbiotyków, a korzyść z ich stosowania polega na synergicznej współpracy zawartych w nich składników w celu przywrócenia prawidłowej flory bakteryjnej jelit. W preparatach lub produktach tego typu składnik prebiotyczny selektywnie promuje składnik probiotyczn. Dla przykładu, w przewodzie pokarmowym prebiotyk - oligofruktoza stymuluje namnażanie się bakterii z rodzaju Bifidobacterium.