Zjawisko Purkiniego - zaburzenie jasności barw przy słabym oświetleniu

Małgorzata Florków / 6 grudnia 2019

Zjawisko Purkiniego (zjawisko Purkyniego, przesunięcie Purkyniego) to przypadłość, która objawia się zaburzeniem postrzegania barw w słabym oświetleniu (przy tak zwanym widzeniu mezopowym). Nazwa tego schorzenia pochodzi od Jana Ewangelisty Purkyniego, który ją odkrył. Zaburzenie pojawia się w momencie, gdy oczy przystosowują się do zapadającego zmroku. Wtedy światło o krótkiej długości fali np. niebieskozielone lub niebieskie jest postrzegane jako jaśniejsze niż światło o długiej fali np. czerwone.

Zjawisko Purkiniego - zaburzenie jasności barw przy słabym oświetleniu

Prościej mówiąc w momencie, gdy zmniejsza się poziom światła, kolor czerwony jest odbierany przez wzrok jako ciemniejszy, w odróżnieniu od innych kolorów. W wyniku tego wydaje się nam, że w zmroku ruchome, czerwone obiekty dają złudzenie szybszego przybliżania się do nas, niż te same obiekty mające barwę niebieską. Zjawisko Purkiniego polega na postrzeganiu koloru czerwonego jako ciemniejszego w stosunku do innych. W wyniku tego dochodzi do wystąpienia różnic w kontrastach kolorów, przy różnym poziomie oświetlenia. Oznacza to, że np. w jasnym świetle dziennym kwiaty będą jaskrawoczerwone w stosunku do zieleni liści lub sąsiadujących niebieskich kwiatów, a po zmroku następuje zaburzenie tego widzenia i kontrast zostaje odwrócony, czyli czerwone płatki kwiatów wydają się ciemnoczerwone, a nawet czarne. Natomiast zielone liście bądź sąsiadujące niebieskie kwiaty wydają się jaśniejsze.

Jak dochodzi do wystąpienia zaburzenia widzenia

Za zjawisko Purkiniego odpowiada budowa siatkówki oka, w której znajdują się czopki i pręciki, czyli receptory wzrokowe. Pręciki są bardzo czułe na światło i działają nawet w słabym oświetleniu, jednak nie rozróżniają kolorów. Natomiast czopki to receptory wzroku, które odpowiadają za rozróżnianie barw, ale potrzebują do tego światła minimum sześć luksów. Gdy zapada zmrok, pierwsze przestają reagować na światło czopki, które odpowiadają za widzenie fal długich, czyli światła czerwonego. W tym momencie kolor czerwony wydaje się czarny i znacząco ciemniejszy niż kolor niebieski, który posiada taką samą jasność.

Zjawisko Purkiniego, a wypadki samochodowe

Zjawisko Purkiniego to wbrew pozorom poważne zaburzenie widzenia, gdyż odpowiada za dużą ilość wypadków samochodowych po zmierzchu. Subiektywna zmiana postrzegania jasności, a także szybkości ruchu sprawia, że kierowca nie jest w stanie poprawnie oszacować odległości i prędkości, tak jak ma to miejsce w ciągu dnia. Sytuacja taka powoduje, że dochodzi do wystąpienia kolizji.